Galaxy Rasbora

Nasıl Tanınır

Gövde kısa, yanlardan basık ve öteki daniolardan daha yüksek; ağız çok küçük ve yukarı bakar. Akvaryumda 2 cm olur, en irileri 2,5 cm’yi bulur. Yan çizgisi yoktur. Gövde çelik mavisi ya da yeşilimsi mavi; üzerinde krem, sedef pembesi ya da altın sarısı oval benekler sıralanır. Sırtı bronz-yeşil, karnı pembemsidir. Sırt, anal ve kuyruk yüzgeçlerinde kalın kırmızı-turuncu ve siyah şeritler var. Kuyruk sapında siyah benek yoktur.

Erkek-dişi farkı 1,5 cm’den sonra kolay okunur. Erkeğin gövdesi koyu mavidir, yüzgeç şeritleri parlak kırmızıdır; karın yüzgeçleri de kırmızı-siyah çizgilidir. Üreme rengine giren erkeğin karnı kızarır, sırtında açık bir çizgi belirir. Dişi daha soluk, mavi-yeşil zeminli; karın yüzgeçleri renksiz, yüzgeç şeritleri turuncuya çalar ve zayıftır. Dişi biraz daha iri ve dolgun karınlıdır. Yumurtlamaya hazır dişinin anal açıklığında küçük koyu bir leke görünür.

Gençler gri-bej ve beneksizdir; benekler yaklaşık 12. haftada belirir. Akvaryumcudaki 1,5 cm’lik balıklar bu yüzden çoğu zaman soluk görünür; birkaç haftada renklenir.

Doğada Nerede Yaşar

Doğu Myanmar, Şan Eyaleti. Bilinen popülasyonlar Hopong çevresinde, deniz seviyesinden 1.000 metreyi aşan yükseklikte, Salween (Thanlwin) havzasına akan derelerin başındaki küçük gölcüklerde yaşar. İnle Gölü’nün kendi su sistemine bağlı değildir. Kuzey Tayland’dan da söz edilir ama doğrulanmış bir doğal kayıt yok.

Yaşadığı yer bir orman deresi değil, açık çayırlıkta kaynak ve sızıntı suyuyla beslenen, en fazla 30 cm derinliğinde gölcüklerdir. Su berrak, neredeyse nötr; taban çamur. Gölcüklerin içi su altı bitkisiyle doludur: Elodea ve Egeria benzeri sık otlar, yer yer Blyxa. Kış ölçümleri 22–24 °C civarındadır. Aynı sularda küçük bir Microrasbora, bir dağ çöpçüsü ve yılan başlı bir avcı yaşar.

Koruma durumu “Yetersiz Veri” olarak değerlendirilir: Popülasyonlar hakkında karar verecek kadar bilgi toplanmadı. Asıl tehdit toplamadan çok gölcüklerin kaybı; bölgede yol, konut ve tarım arazisi hızla genişliyor. Hobiye gelen balıklar artık üretim; doğadan toplanan balık dünya ticaretinde ancak ara sıra “wild” etiketiyle görülür. Akvaryum için ders şudur: Tür sık bitkili, berrak, nötr ve serin-ılık su ister.

Akvaryum Nasıl Olmalı

On, on iki balıklık bir grup için 45 cm uzunluk ve 40 litre alt sınır. Küçük akvaryumda baskın erkek ötekileri sürekli kovalar, yüzgeç uçlarını kemirir; alan arttıkça kavga dağılır. 60 litre ve üzerinde 15–20 balık en güzel görüntüyü verir.

Düzenin anahtarı bitkidir. Arka ve yanlar sık dikilmiş, görüş hattını kıran bir orman gibi olmalı: Egeria, Elodea, Myriophyllum, Limnophila gibi saplı bitkiler, kayalara bağlanmış yosun, önde kısa bir halı. Yüzeyde Salvinia ya da Limnobium ışığı kırar ve balığı cesaretlendirir. Koyu kum ya da koyu çakıl renkleri öne çıkarır. Bol yaprak ve kök odunuyla yapılmış çay rengi su bu balığa uymaz; doğadaki suyu berraktır.

Akıntı çok hafif olmalı; hava ile çalışan sünger filtre ya da çıkışı cama verilmiş küçük bir askı filtre yeter. Kapak önerilir; ürken danio sıçrar. Haftada %20–25 su değişimi yapın; ani değişimden çok düzenli küçük değişim iyidir.

Su Değerleri

22–25 °C, pH 6,5–7,5 ve GH 5–15 arasında tutun; 20–26 °C’ye sorunsuz katlanır. Tropik akvaryumların 27–28 °C’si uzun vadede ömrünü kısaltır. Türkiye’deki şebeke sularının çoğu bu aralıkta; suyu yumuşatmak ya da asitleştirmek gerekmez. Önemli olan sabitliktir.

Beslenme

Doğada küçük omurgasızlar, zooplankton ve bir miktar yosunla beslenir. Ağzı çok küçüktür; 0,3–0,5 mm’lik mikro granül, ufalanmış pul, dondurulmuş siklop, dafni, artemia ve mikro kurt uygundur. Yüzeyde yüzen yemi isteksiz alır; yavaş batan yem verin.

Günde iki üç kez, birkaç dakikada bitecek kadar yemleyin. Yalnız kuru yemle yaşar ama renk ve üreme için her gün küçük bir canlı ya da dondurulmuş öğün gerekir. Yeni gelen balıklar ilk günlerde kuru yeme bakmayabilir; dondurulmuş siklop ya da canlı artemia ile başlayın. Ürkek olduğu için hızlı tank arkadaşları yemi kapar; yemin bir kısmını bitki diplerine bırakın.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Sürü balığıdır ama okul hâlinde yüzmez; balıklar akvaryuma dağılır, gevşek bir grup oluşturur. En az on tane alın; yirmi tane çok daha cesur ve renkli olur. Erkekler gün boyu birbirine yüzgeç açar, kısa atılışlarla kovalar, bitki arasında küçük alanlar savunur. Bu gösteri zararsızdır; ancak az sayıda ve küçük akvaryumda zayıf erkeğin yüzgeçleri yıpranır. Başka türlere karşı tamamen barışçıldır.

Doğru tank arkadaşları küçük ve sakin balıklardır: Küçük rasboralar, cüce daniolar, küçük tetralar, otocinclus, cüce çöpçüler. Yetişkin karidese dokunmaz; yeni çıkmış karides yavrusunu yer. Hızlı ve kalabalık sürü balıkları, iri barblar ve ciklitler onu saklanmaya iter. Melezleşme riski yüzünden yakın akrabası Danio erythromicron ile birlikte üretmeyin.

Üretim

Galaxy rasbora kolay ürer; sık bitkili, olgun bir akvaryumda kimse uğraşmadan yavru görünür. Yumurtayı açık suya saçmaz; çift yosun ya da ince yapraklı bitkinin içine girerek bırakır. Ebeveyn bakımı yoktur ve yetişkinler yumurtayı yer. Düzenli yavru almak için ayrı bir kap kurun.

Damızlıkları bir hafta günde iki üç kez dondurulmuş ya da canlı yemle besleyin. Üreme kabı 10–15 litre; olgun akvaryum suyuyla doldurun, tabanı çıplak bırakın. İçine bol Cava yosunu ya da yün üreme paspası koyun. Filtre ve ışık şart değil; isterseniz küçük bir sünger filtre kurabilirsiniz. Bir çift ya da bir iki erkekle birkaç dişi koyun. Hazır dişiyi anal açıklığındaki koyu lekeden tanırsınız.

Erkek, seçtiği bitki kümesinin birkaç santim yakınında başı aşağıda, yüzgeçleri açık, titreyerek bekler. Dişi yaklaşınca kısa bir kovalamaca olur ve çift yosunun içine dalar. Bir dişi bir seferde en fazla 30 kadar yumurta bırakır; yumurta hafif yapışkandır. Yumurtlamadan sonra yetişkinleri çıkarın, dişiyi birkaç gün dinlendirin. Doğada üreme yıl boyu ve az sayıda yumurtayla süren bir döngüdür; akvaryumda da her birkaç günde küçük partiler alırsınız.

Yumurtalar 24 °C’de üç dört günde açılır; bu, küçük bir sazangil için uzundur. Larvalar ilk günlerde koyu renklidir ve başlarındaki yapışkan bir yapıyla camlara, bitkilere tutunur; görmesi zordur. Dördüncü gün civarında serbest yüzer. İlk yem paramesyum ya da çok ince toz yemdir; bir hafta sonra yeni çıkmış artemia ve mikro kurt verilir. Yavru hızlı büyür, 8–10 haftada yetişkin biçimini alır, 12. haftada benekler belirir. En sık hata, yavruların ilk haftada aç kalmasıdır; infusoria kültürünü yumurtlamadan önce hazırlayın.

Hastalıklar ve Korunma

Üretim galaxy rasbora dayanıklıdır; türe özgü bir hastalığı yok. Seri üretimden gelen balıklarda omurga eğriliği, eksik benek ya da benek yerine leke deseni görülür; bunlar tedavi edilmez, alırken elenir. Doğadan gelen balıklar ilk haftalarda iç parazit ve iştahsızlıkla daha sık uğraşır.

En sık görülen dert, küçük akvaryumdaki kavgadan kaynaklanan yüzgeç yıpranması ve onun üzerine gelen yüzgeç çürümesidir. Önlem sayı ve bitkidir: On balık ve bol saklanma yeri gerekir. Beyaz benek yeni balıkla ya da ani soğumayla gelir; sıcaklığı yavaşça 28 °C’ye çıkarıp ilaç verin, bu küçük balıkta dozu alt sınırda tutun. Karides varsa bakırlı ilaç kullanmayın. Genel hastalıklar için beyaz benek rehberine bakın.

Korunma şöyledir: Sıfır amonyak ve nitrit, düşük nitrat, sabit sıcaklık, çeşitli küçük yem ve yeni balığa karantina.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda 1,5–2 cm’lik balıklar satılır; bu boyda renkler henüz soluk olabilir. Tok karınlı, düz gövdeli, bitki dibinde ama hareketli bireyleri seçin. Omurgası eğri, karnı çökük ya da sürüden ayrı köşede duran balığı almayın. Benekleri düzgün sıralı mı bakın; lekeli, beneksiz desenler seri üretim kusurudur. En az on tane alın, mümkünse birkaç dişi fazla.

Poşeti ışıktan uzak taşıyın. Akvaryumda 15–20 dakika yüzdürün, sonra damlatma yöntemiyle 45–60 dakika alıştırın; poşet suyunu akvaryuma dökmeyin. Işıklar kapalıyken bırakın. İlk günler saklanması normaldir; yemlemeye dondurulmuş siklop ile başlayın. İki üç haftalık karantina idealdir.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En yakın akrabası İnle Gölü’nün endemik türü Danio erythromicron‘dur. Satışta “emerald dwarf rasbora” ya da “erythromicron danio” adıyla bulunur. Gövdesi benekli değil, mavi-mor ve kırmızımsı dikey çizgilidir; kuyruk dibinde açık halkalı siyah bir benek vardır. İkisinin bakımı aynıdır, aynı akvaryumda yaşayabilirler, ancak melezleşebildikleri düşünüldüğünden üretimde ayrı tutulmaları önerilir.

Danio choprae (glowlight danio) daha uzun gövdeli, turuncu-altın renkli ve dikey çizgilidir; benek yoktur. “Galaxy” adı başka balıklarla da karışır: harlequin rasbora gibi gerçek rasboralar bu türle akraba değildir. Betalarda “galaxy” adıyla satılan renk hatları da bambaşka balıklardır; satın alırken bilimsel adı sorun.