Green Terror

Nasıl Tanınır

Gövde yüksek, yandan basık, baş iri. Yetişkinde her pulun ortası kahverengi, kenarı yanardöner mavidir; yan yana gelen bu kenarlar gövde boyunca yatay çizgiler gibi görünür. Yanakta eğik mavi çizgiler, solungaç kapağında mavi benekler, gövde ortasında koyu ya da silik bir leke bulunur. Sırt yüzgecinin kenarı ve kuyruğun arka kenarı geniş turuncu bir şeritle çevrilidir.

Erkek çok daha iri ve parlaktır. Alnında yağ dokusundan bir ense kamburu gelişir; akvaryumda bu kambur çoğu erkekte kalıcıdır ve yaşla büyür. Sırt ve anal yüzgecin uçları iplik gibi uzar. Dişi 12–15 cm’de kalır, solgundur, yüzgeçleri kısadır; ön solungaç kapağının köşesinde çoğu zaman koyu bir leke taşır, ama bu leke tek başına güvenilir ipucu değildir. 6–8 cm’nin altındaki yavrularda cinsiyet ayrılmaz.

Yavrular kahverengimsi gümüş zeminde dağınık mavi beneklidir; turuncu kenar ve yoğun mavi 8–10 cm’den sonra gelir. Doğada turuncu yerine beyaz kenarlı bireyler de çıkar; bu yüzden yüzgeç kenarının rengi tür ayrımında tek başına yetmez.

Doğada Nerede Yaşar

And Dağları’nın batısında, Pasifik’e akan kıyı nehirlerinin balığıdır. Çekirdek alanı Ekvador’un Guayas havzası (Daule, Vinces, Chimbo kolları), kuzeyde Chone ve Portoviejo nehirleri, güneyde Ekvador–Peru sınırındaki Zarumilla ve Tumbes havzalarıdır. Kuzeydeki Esmeraldas popülasyonu artık ayrı tür sayılıyor; Tumbes’in güneyinde yerini akrabası alır. Ekvador’un Amazon tarafındaki Zamora Nehri’ne de taşınmış, büyük olasılıkla tilapya nakilleriyle.

Küçük ve büyük kıyı derelerinde, akıntının yavaşladığı, kumlu-çakıllı tabanlı, kaya ve kök barınaklı kesimlerde yaşar. Su Amazon’un yumuşak, asidik suyu değildir: nötr ya da hafif alkali, orta sertlikte ve görece serindir. Dünya Doğayı Koruma Birliği türü “Asgari Endişe” sayar; yemeklik olarak avlanmasına rağmen yaygındır.

Akvaryum Nasıl Olmalı

4 cm’lik yavru 100 litrede bir yıl idare eder; o kadar. Yetişkin tek balık için 120 cm’lik 250 litre, çift için 150 × 45 cm tabanlı 300 litre alt sınırdır. Başka iri ciklitlerle paylaşılacaksa 650 litreden aşağısını düşünmeyin.

Bu balık kazar. Taban ince kum ya da yuvarlak küçük çakıl olsun; köklenen bitkiler sökülür. Kök ve taşa bağlanan anubias ile Java eğreltisi, yüzeyde yüzen bitkiler tutunur. Dekorun asıl işi görüş engeli kurmaktır: büyük kökler, yumurtlama zemini olacak yassı taşlar ve doğrudan cama oturtulmuş, devrilmeyecek kaya grupları. Isıtıcıyı ve filtre girişini kazarken söküp atmaması için sabitleyin.

Çok yer, çok kirletir. Saatte hacmin 4–5 katını çeviren güçlü bir dış filtre ya da iki filtre kullanın. Hafif ya da orta akıntı yeter.

Su Değerleri

Serin suyu sever: 22–26 °C idealdir, sürekli 28 °C’de tutmanın bir faydası yok. pH 6,5–8,0 ve orta sertlik uygundur; Türkiye’deki şebeke sularının çoğu doğrudan işe yarar. Asıl mesele sabitlik ve düşük nitrattır. Haftada %25–30 su değişimi yapın, tabandaki yem artıklarını sifonlayın.

Beslenme

Doğada küçük balık ve omurgasız yiyen bir hepçildir; akvaryumda seçici değildir. Temel yem kaliteli batan ciklit çubuğu ya da peleti olsun. Haftada birkaç kez toprak solucanı, karides, midye ve dondurulmuş yemlerle çeşitlendirin; haşlanmış bezelye, ıspanak ve spirulinalı yemle bitkisel pay verin. Dana yüreği ve kırmızı et vermeyin; sindirimi bozar, suyu hızla kirletir.

Yetişkine günde bir iki öğün, birkaç dakikada bitecek kadar verin; yavruya üç öğün. Turuncu kenarın parlaklığı yem çeşitliliğiyle gelir; tek tip peletle büyüyen erkekler soluk kalır.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Alt ve orta katmanda yaşayan, bölge kuran bir ciklittir. Saldırganlık bireye, yaşa ve döneme bağlıdır: aynı balık aylarca sakin durup çift kurduğu hafta akvaryumdaki her şeyi dövebilir. Sakin bireyler de çıkar, ama ona güvenerek plan yapmayın. En güvenli düzen tek balık ya da tek çifttir.

Çift kurmak da kolay değildir. Erkek ve dişi eş seçiminde boya ve görünüşe bakar, beğenmediği eşi kovalar, ısırır; rastgele bir araya konan yetişkin erkek dişiyi öldürebilir. Ağzına sığan her şey, cüce karidesler dahil, yemdir. Üreyen bir çift karışık akvaryumda ciddi kavga çıkarır.

Üretim

Yassı yüzeye yumurtlar, iki ebeveyn birlikte bakar. Çift kurulduktan sonra üretim zor değildir; zor olan çifti kurmaktır. İki yol var: en az altı yavru alıp büyütmek ve kendiliğinden eşleşen çifti bırakmak ya da kanıtlanmış, daha önce yumurtlamış bir çift almak. Eşleşmemiş iki yetişkini birleştirmek zorundaysanız birkaç hafta şeffaf bölmeyle ayırın, sonra bölmeyi kaldırın. Balıklar 10–15 cm’de olgunlaşır.

1. Kondisyon: İki üç hafta günde iki öğün toprak solucanı, karides, dondurulmuş artemia ve kaliteli pelet verin.
2. Akvaryum: Çift kendi akvaryumunda ürer, yeter ki başka balık olmasın. 24–26 °C, pH 6,5–7,0; filtre olarak havalı sünger filtre kullanın ki yavruları çekmesin. Yassı bir taş, geniş bir kök ya da ters çevrilmiş saksı koyun.
3. Tetik: %30–50 oranında biraz daha serin suyla yapılan büyük su değişimi çoğu çifti harekete geçirir.
4. Yumurtlama: Çift seçtiği taşı günlerce temizler. Dişi yumurtaları sıra sıra bırakır, erkek arkasından döller; iş bir buçuk saat kadar sürer. Bir yumurtlamada 400–600 yumurta çıkar.
5. Kuluçka: Dişi yumurtaları yelpazeler ve temizler, erkek bölgeyi korur. Yumurtalar 25 °C’de 3 günde açılır. Beyazlaşan yumurtaları ebeveynler toplar.
6. Larvalar: Ebeveynler larvaları kumda açtıkları çukurlara taşır, sık sık yer değiştirir. 6–8 gün sonra, yumurtlamadan 10–11 gün sonra yavrular serbest yüzer.
7. Yavru yemi: Yeni çıkmış artemia, mikro kurt ve toz yem; günde dört beş küçük öğün ve her gün aynı sıcaklıkta küçük su değişimi. Yavrular su kalitesine hassastır.
8. Ayırma: Yavruları ebeveyn bakımı gevşeyene kadar, yaklaşık altı hafta, çiftle bırakın. Erken ayırırsanız erkek yeniden yumurtlamak ister ve hazır olmayan dişiye saldırır.

İlk birkaç yumurtlamanın yenmesi olağandır; vazgeçmeyin. Yüzlerce yavruyu 100 litrede büyütmeye çalışmayın, büyüdükçe bölüştürün.

Hastalıklar ve Korunma

Sağlam bir balıktır; sorunu kendisi değil, ürettiği kirliliktir. Çok yiyen, çok dışkılayan ve tabanı kazıp atığı suya karıştıran bir balıkta nitrat hızla yükselir. Uzun süren kötü su iri Amerikan ciklitlerinin klasik derdi olan kafada delik hastalığını getirir: baş ve yanal çizgi boyunca küçük çukurlar. Tedavi su kalitesini düzeltmek, diyeti zenginleştirmek ve gerekirse metronidazoldür.

Bu türde stres ve kirli suyla tetiklenen bakteriyel enfeksiyonlar sık görülür: Aeromonas kaynaklı kanamalı lekeler, karın şişliği, yüzgeç çürümesi; çiftliklerde Streptococcus iniae salgınları. İlk adım büyük su değişimi ve karantina, ikincisi veteriner hekim kontrolünde antibiyotiktir. Çiftlik balıklarında bağırsak kurdu (Capillaria) da çıkar; zayıflama, iştahsızlık ve ipliksi beyaz dışkı belirtisidir.

Beyaz benek, lenfosistis ve deri parazitleri diğer iri ciklitlerdeki gibi seyreder. Korunma basittir: sıfır amonyak ve nitrit, düşük nitrat, haftalık su değişimi, çeşitli yem, kavga yaralarının takibi ve her yeni balığa 3–4 hafta karantina.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Akvaryumcularda çoğunlukla 4–8 cm’lik, cinsiyeti belirsiz yavrular satılır; yaygın bir balıktır. Bazı yerlerde aynı balık yanlışlıkla “blue akara” diye de satılır; bilimsel adını sorun. Yüzgeçleri açık, tetikte, karnı çökük olmayan, pulları düzgün bireyleri seçin. Kısık yüzgeç, hızlı solunum, beyaz nokta ya da köşeye sinmiş durmak geri çevirme nedenidir.

Çift istiyorsanız altı yedi yavru alın, ikisi eşleşince kalanları verin. Karışık akvaryuma koyacaksanız green terroru en son ekleyin; diğerleri yerleşmişken gelen balık daha az bölge kavgası çıkarır. İlk gün yem almaması ve rengini karartması normaldir; iki üç gün içinde kazmaya başlaması iyi işarettir.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

Green terror aslında üç yakın türden oluşan bir grubun adıdır. Ticarette yaygın olan tür bu sayfadaki Andinoacara rivulatus, yani gold saumdur. Peru kıyılarından gelen A. stalsbergi 2009’da ayrı tür olarak tanımlandı; hobide “white saum” ya da “silver saum” diye satılır. Yüzgeç kenarı dar ve keskin beyazdır, pulların ortası açık, kenarı koyudur ve gövdede ağ gibi bir desen oluşur; gold saumda tersine pul ortası koyu, kenarı açık mavidir. Ayrım yalnızca yetişkin erkekte güvenilirdir ve gold saumun da beyaz kenarlı bireyleri olduğu için kenar rengine değil pul desenine bakın. Kuzey Ekvador’un Esmeraldas havzasındaki A. blombergi daha ince gövdeli, dar başlıdır ve ticarette hemen hiç görülmez. Üçünü aynı akvaryumda üretmeyin.

Mavi akara (A. pulcher) ikinci klasik karışıklıktır. 15 cm civarında kalır, boyuna göre sakindir, ense kamburu yapmaz, yüzgeçlerinde turuncu kenar yoktur. Yavru boyunda ayırmak zordur; büyüdükçe turuncu kenar ve kambur belirir. “Kırmızı terör” adıyla bilinen Mesoheros festae ile adından başka benzerliği yoktur; o çok daha iri ve kavgacıdır.