Silver Dollar
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Dar anlamıyla Brezilya'daki Tapajós havzasına özgüdür. Amazon'un diğer kesimleri, Orinoco ve Guyana'dan gelen kayıtların bir kısmı büyük olasılıkla M. hypsauchen ya da başka Metynnis türlerine aittir.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 197 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Nehrin bitkisi bol, yavaş akan yan kolları; sıcak, yumuşak ve hafif asidik su. Gruplar halinde yaprak, tohum, meyve ve ip yosunu arar.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Gümüş renkli, yandan bakınca neredeyse yuvarlak, para kadar yassı bir balıktır. Silver dollar adını bu görünüşünden alır. Piranayla aynı aileden, Serrasalmidae’den gelir; dişleri de piranayı hatırlatır. Ama bu dişler et koparmak için değil, yaprak ve tohum kırpmak içindir. Silver dollar bitki yer. Akvaryumdaki canlı bitkiler de buna dahildir.
Türkiye’de yerleşmiş bir Türkçe adı yoktur; hobide “silver dollar” ya da “silver dolar” diye bilinir. “Gümüş dolar” adı zaman zaman kullanılır ama yaygın değildir. Akvaryumcularda sık bulunur ve çoğunlukla 4–6 cm’lik yavrular satılır. Bu boyda masum görünür; birkaç yıl içinde 15 cm’lik, avuç büyüklüğünde bir disk olur ve sürü halinde yaşamak ister. Satın almadan önce bu boyu ve bu sürüyü taşıyacak akvaryumu düşünün.
“Silver dollar” tek bir türün adı değildir. Ticarette bu adla en az üç tür dolaşır: Metynnis argenteus, Metynnis hypsauchen ve benekli Metynnis lippincottianus. Ayrıca cinsin sistematiği hâlâ çözülmemiştir; müzelerdeki örneklerin bile bir kısmı yanlış adla durur. Bu sayfa M. argenteus adıyla satılan balığı anlatır; bakım bilgileri üç tür için de aynıdır. Türleri ayırma işi “Benzer Türler” bölümündedir.

Nasıl Tanınır
Gövde yüksek, yuvarlak ve yanlardan iyice basıktır; balık önden bakınca ince bir bıçak gibi görünür. Akvaryumda 12–15 cm olur. Renk düz gümüştür; ışığa göre yeşilimsi ya da mavimsi parlar. Göz iri, ağız küçüktür. Sırtın arkasında, kuyruğa yakın uzun tabanlı bir yağ yüzgeci vardır; bu, cinsin en kolay tanınan işaretidir. Karın kenarında, göğüsten anal yüzgece kadar küçük dikenli pullardan oluşan bir sıra bulunur; balığı elle tutarken bunu hissedersiniz.
Gençlerde gövdede belli belirsiz koyu lekeler ya da benekler görülebilir; büyüdükçe kaybolur ve yetişkin düz gümüş kalır. Ürkünce ya da gece ışıklar kapanınca yanlarda koyu lekeler ve dikey gölgeler belirebilir. Bu, hastalık değildir.
Erkekle dişi olgunlaşınca ayrılır. Erkeğin anal yüzgecinin ön kısmı uzar ve yuvarlak bir lob oluşturur; bu lob kırmızımsı ya da koyu kenarlı olur. Dişinin anal yüzgeci düz ve kısa kalır. Üreme döneminde erkeklerin anal, kuyruk ve sırt yüzgeci koyulaşır, göğüsteki kırmızılık artar. Gençlerde fark görünmez.
Doğada Nerede Yaşar
Güney Amerika’dan gelir. Tür adının dayandığı örnekler Brezilya’daki Tapajós Nehri’nden toplanmıştır ve dar anlamıyla M. argenteus bu havzaya özgü sayılır. Amazon’un başka kesimlerinden, Orinoco’dan ve Guyana’dan da bu adla kayıtlar vardır; bunların bir kısmı büyük olasılıkla M. hypsauchen ya da başka bir Metynnis türüne aittir.
Nehrin yan kollarında, bitkisi bol, yavaş akan sularda yaşar. Su sıcak, yumuşak ve hafif asidiktir. Gruplar halinde dolaşır; bitki yaprağı, tohum, meyve, çiçek, ip yosunu ve küçük böcekler yer. Tohumları dişleriyle kırıp öğütür, yani tohum taşıyan değil tohum tüketen bir balıktır.
Tür “Asgari Endişe” sınıfındadır. Yayılımı geniş, doğada yaygındır. Akvaryumlara gelen balıkların çoğu doğadan değil, üretim çiftliklerinden gelir.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Bir sürü yetişkin silver dollar için en az 150 cm uzunluk ve 400 litre gerekir. 180 cm daha doğrudur. Hızlı ve tedirgin bir balıktır; uzun bir yüzme alanı ister. Yükseklikten çok uzunluk ve genişlik önemlidir. Yavrular küçük bir akvaryumda birkaç ay idare eder, ama hızlı büyür; büyük akvaryumu baştan planlayın.
Kapak şarttır. Ürken silver dollar hep birlikte fırlar ve sudan atlar. Gece ışık birden açılınca ya da biri akvaryumun önünden hızla geçince camlara çarpabilir. Akvaryumu kapı ağzına, çok gelip geçilen bir yere koymayın.
Canlı bitki koymayın; yer. Yumuşak yapraklı bitkiler birkaç günde biter. Anubias ve Java eğreltisi gibi sert yapraklılar bir süre dayanır, ama aç bir sürü onları da kemirir. Düzeni kökler, büyük taşlar ve yapay bitkilerle kurun. Arka ve yanlarda saklanabilecekleri bir yer kalsın, ön ve orta kısım açık olsun. Işık çok parlak olmasın; yüzen yapay bitkiler ya da loş ışık balığı sakinleştirir. Taban kum ya da ince çakıl olabilir. Akıntı hafif ile orta arası; iyi oksijenlenmiş suyu sever.
Su Değerleri
Silver dollar sıcak, yumuşak ile orta sert, hafif asidik ile nötr su ister: 24–28 °C ve pH 6,0–7,5 uygundur. Değerler konusunda çok seçici değildir; önemli olan değerlerin sabit kalmasıdır. Ani pH ve sıcaklık değişimlerinde strese girer. İri ve çok yiyen bir sürü bol atık çıkarır; güçlü bir filtre kullanın ve haftada %30 su değiştirin.
Beslenme
Otçul ağırlıklı hepçildir. Yemin büyük kısmı bitkisel olsun: spirulinalı pul ve granül yem, yosun tableti, haşlanmış bezelye, kabak, salatalık, ıspanak ve marul. Sebzeyi ince dilimleyip bir ağırlıkla dibe ya da bir klipsle cama sabitleyin. Haftada birkaç kez dondurulmuş kan kurdu, artemia ya da mysis vermek kondisyonu artırır.
Yalnızca etli yemle beslenen silver dollar sağlıklı kalmaz. Doğada da besinin çoğu bitkidir. Günde iki küçük öğün verin; sebzeyi birkaç saat içinde yemezlerse çıkarın, suyu bozar.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Barışçıl ama ürkek bir sürü balığıdır. En az beş, daha iyisi altı-sekiz tane tutun. Tek ya da iki tane kalan silver dollar sürekli saklanır, korkar ve kolay hastalanır. Kalabalık sürü ise orta ve üst katmanda birlikte dolaşır, ürkünce hep beraber dönüp yön değiştirir. Sürü içinde zaman zaman hafif itişme olur; zararsızdır.
Başka türlere karşı saldırgan değildir. Tek kusuru ağzına sığanı yemesidir: neon, lepistes gibi küçük balıklar ve karidesler yem olur. En iyi arkadaşları büyük, barışçıl Güney Amerika çiklitleri, iri tetralar ve dip balıklarıdır. Silver dollar sürüsü ürkek çiklitlere “düşman yok” işareti verir ve onları daha cesur yapar.
| Tür | Bilimsel ad | Uyum |
|---|---|---|
| Severum | Heros severus | Uyumlu: büyük, sakin, aynı su; bitki yemeyi de paylaşırlar |
| Geophagus | Geophagus spp. | Uyumlu: dipte kum eşeler, silver dollar orta katmanda kalır |
| Oskar | Astronotus ocellatus | Uyumlu: yetişkin silver dollar ağzına sığmaz; yavruları birlikte koymayın |
| Vatoz | Pterygoplichthys spp. | Uyumlu: dibi temizler, sebzeyi paylaşır |
| Konuşan kedi balığı | Platydoras armatulus | Uyumlu: gece dipte dolaşır, çatışma yok |
| Tinfoil barb | Barbonymus schwanenfeldii | Uyumlu: benzer boy ve hız; çok büyük akvaryum gerekir |
| Melek balığı | Pterophyllum scalare | Dikkatli: yetişkin melek uyar; hızlı sürü sakin meleği tedirgin edebilir |
| Discus | Symphysodon spp. | Dikkatli: aynı su değerleri ama discus sakinlik ister, yemde geri kalır |
| Neon tetra | Paracheirodon innesi | Uyumsuz: yem olur |
| Kiraz karides | Neocaridina davidi | Uyumsuz: yem olur |
| Japon balığı | Carassius auratus | Uyumsuz: soğuk su ister |
Üretim
Silver dollar serbest yumurta saçan bir balıktır ve büyük akvaryumda üretilebilir. Ticaretteki balıkların çoğu havuzlarda üretilir. Evde zorluk, balığın değil akvaryumun boyutundadır; olgun, kondisyonlu bir sürüye ve geniş bir üretim akvaryumuna ihtiyaç vardır.
- Sürü: Altı-sekiz yetişkini birlikte büyütün; çiftler sürünün içinden kendiliğinden çıkar. Olgun erkek anal yüzgecindeki kırmızımsı lobdan tanınır.
- Kondisyon: Birkaç hafta bol sebze, spirulina ve dondurulmuş yemle besleyin.
- Su: Suyu yumuşatın (GH 8’in altı), pH’ı 6–6,5’e indirin, sıcaklığı 27–28 °C’ye çıkarın. Biraz daha sıcak suyla yapılan bol bir su değişimi yumurtlamayı sık sık tetikler. Işık loş olsun; yapay bitki ya da yumurtlama paspası koyun.
- Kur: Erkekler koyulaşır, dişinin yanında titreyerek yüzer. Çift bitkilerin ya da dekorun arasında yan yana titreşerek yumurtlar. Bir sürü birkaç gün arayla tekrar yumurtlayabilir.
- Yumurta: Yumurtalar yapışkan değildir, dibe düşer. İyi kondisyonlu bir dişi 2.000’e yakın yumurta bırakabilir. Ebeveynler yumurtaya pek ilgi göstermez, yine de yumurtlamadan sonra yetişkinleri çıkarmak ya da yumurtaları sifonla almak en güvenlisidir.
- Yavru: Yumurtalar yaklaşık üç günde açılır, yavrular birkaç gün sonra yüzmeye başlar. İlk yem infüzorya ya da sıvı yavru yemidir; birkaç gün sonra yeni çıkmış artemia ve toz yem verin. Bu kadar çok yavrunun hepsini büyütmek mümkün değildir; küçük kalanları ve şekli bozuk olanları ayıklamak gerekir.
Hastalıklar ve Korunma
Dayanıklı bir balıktır; düzgün kurulmuş akvaryumda nadiren hastalanır. Sorunların çoğu stresten çıkar: küçük akvaryum, az sayı, sürekli korkma. Tek başına ya da çiftler halinde tutulan silver dollar’da beyaz benek ve yüzgeç çürüklüğü daha sık görülür. Sürüyü büyük tutun, akvaryumu sakin bir yere koyun.
Ürküp camlara ve dekora çarpan balıkta pul dökülmesi ve yüzde, burunda yaralar olur; bu yaralar kirli suda bakteri kapar. Akvaryumu ani ışık ve hareketlerden koruyun. Sabah önce oda ışığını yakın, akvaryumun ışığını sonra açın. Sebze eksikliğinde balık zayıflar ve rengi solar; yemin çoğunun bitkisel olmasına dikkat edin.
Doğadan gelen balıklarda deri altında kist yapan parazitler görülebilir, ama satılan balıkların çoğu üretim olduğu için bu nadirdir. Yeni gelen balıkları birkaç hafta ayrı bir akvaryumda gözlemleyin.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Sürü halinde yüzen, gövdesi dolgun ve pulları tam bireyler seçin. Satış akvaryumunda köşeye sıkışmış, karnı çökmüş, yanlarında kızarıklık ya da beyaz benek olan balığı almayın. Pul kaybı ve burun yarası, balığın taşıma ya da satış akvaryumunda çarptığını gösterir; birkaç gün bekleyip iyileşmesine bakın.
Hepsini aynı anda, en az beş tane alın; sonradan eklenen tek balık sürüye zor karışır. Ne aldığınıza bakın: düz gümüş mü, gözün arkasında siyah leke var mı, benekli mi? Satıcıya bilimsel adı sorun. Akvaryuma koymadan önce kapağın sıkı olduğundan emin olun. İlk günlerde ışığı kısık tutun; balıklar birkaç gün ürkek davranabilir.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
Silver dollar adıyla satılan Metynnis türleri birbirine çok benzer ve aynı bakımı ister. Ayrıntı şöyle:
- Metynnis argenteus: düz gümüş, gözün arkasında belirgin bir leke yok. Bu sayfanın konusu.
- Metynnis hypsauchen: neredeyse aynı görünür; ayırt edici işaret her gözün üstünde ve arkasında, omuz hizasındaki siyah lekedir. Çizgili bir formu da vardır. Ticarette en çok satılan “silver dollar” büyük olasılıkla budur.
- Metynnis lippincottianus: gövdesi koyu beneklerle kaplıdır; İngilizce ticarette “spotted silver dollar” diye satılır. Biraz daha küçük kalır, 13 cm civarında.
- Metynnis maculatus: o da beneklidir, benekleri daha iri ve belirgindir; ticarette M. lippincottianus ile karışır.
Kırmızı kancalı silver dollar (Myloplus rubripinnis) farklı bir cinsten, ama yine silver dollar diye satılır. Erkeğinin anal yüzgeci kıpkırmızı ve kanca biçimlidir. Çok daha iri olur, büyük ve kalabalık akvaryum ister.
Asıl tehlikeli karışıklık pacu yavrularıyla olur. Kırmızı karınlı pacu (Piaractus brachypomus) yavruyken gümüş, disk biçimli ve göğsü kırmızıdır; silver dollar’a çok benzer. Siyah pacu (Colossoma macropomum) yavruları da öyledir. İkisi de 80 cm’yi geçer ve ev akvaryumuna sığmaz. Ayırmak için yağ yüzgecine bakın: Metynnis‘te uzun tabanlıdır, pacuda kısa ve yuvarlaktır. Piranalar da aynı ailedendir, ama çeneleri öne çıkık, dişleri sivri ve görünürdür; silver dollar’ın ağzı küçüktür.
Sıkça Sorulan Sorular
Silver dollar kaç litrelik akvaryumda bakılır?
Yetişkin bir sürü için en az 150 cm uzunluk ve 400 litre; 180 cm daha iyidir. Akvaryumda 12–15 cm olur ve en az beş tane birlikte tutulmalıdır. Yavrular küçük akvaryumda kısa süre idare eder ama hızlı büyür.
Silver dollar bitki yer mi?
Yer. Otçul ağırlıklı bir balıktır ve yumuşak yapraklı bitkileri birkaç günde bitirir. Anubias ve Java eğreltisi bir süre dayanır, ama kalıcı bir çözüm değildir. Düzeni kök, taş ve yapay bitkiyle kurun; yemine bol sebze ekleyin.
Silver dollar pirana mı, ısırır mı?
Pirana değildir, ama aynı ailedendir. Dişleri bitki ve tohum kırpmaya uygundur; insanlara ve iri balıklara zararsızdır. Yalnızca ağzına sığan küçük balıkları ve karidesleri yer.
Silver dollar kaç tane alınmalı?
En az beş, daha iyisi altı-sekiz. Sürü balığıdır; az sayıda tutulunca sürekli saklanır, ürker ve kolay hastalanır. Hepsini aynı anda alın.
Silver dollar hangi balıklarla bakılır?
Büyük ve barışçıl türlerle tutulur: severum, geophagus, oskar, vatoz, konuşan kedi balığı, tinfoil barb. Neon ve lepistes gibi küçük balıklar ve karidesler yem olur.
Silver dollar akvaryumda ürer mi?
Ürer, ama büyük akvaryum ister. Olgun bir sürü yumuşak, hafif asidik ve 27–28 °C suda, sıcak suyla yapılan bir su değişiminden sonra yumurtlar. Yumurtalar dibe düşer ve üç günde açılır; ilk yem infüzorya, sonra artemiadır.
Kaynakça
- Ahl, E. (1923). Metynnis argenteus özgün tanımı. Mitteilungen aus dem Zoologischen Museum in Berlin, 11(1): 24 (holotip ZMB 20676, Rio Tapajós).
- Pavanelli, C. S., Ota, R. P. & Petry, P. (2009). New species of Metynnis Cope, 1878 (Characiformes: Characidae) from the rio Paraguay basin, Mato Grosso State, Brazil. Neotropical Ichthyology, 7(2). doi:10.1590/S1679-62252009000200002.
- Zarske, A. & Géry, J. (2008). Revision der neotropischen Gattung Metynnis Cope, 1878. II. Beschreibung zweier neuer Arten und zum Status von Metynnis goeldii Eigenmann, 1903. Vertebrate Zoology, 58(2), 173–196.
- Ota, R. P., Rapp Py-Daniel, L. H. & Jégu, M. (2016). A new Silver Dollar species of Metynnis Cope, 1878 (Characiformes: Serrasalmidae) from Northwestern Brazil and Southern Venezuela. Neotropical Ichthyology, 14(4). doi:10.1590/1982-0224-20160023.
- van der Sleen, P. & Albert, J. S. (ed.) (2018). Field Guide to the Fishes of the Amazon, Orinoco, and Guianas. Princeton University Press.
- U.S. Fish and Wildlife Service (2018). Silver Dollar (Metynnis argenteus) Ecological Risk Screening Summary.
- IUCN Red List: Metynnis argenteus (değerlendirme 2020).
- Froese, R. & Pauly, D. (ed.). FishBase: Metynnis argenteus. www.fishbase.se.
- Seriously Fish: Metynnis argenteus, Metynnis hypsauchen, Metynnis lippincottianus. www.seriouslyfish.com.
💬 Yorum Yaz