Kiraz Barb
Bir bakışta
Köken ve dağılım
Sri Lanka endemiği; güneybatıdaki yaş bölgenin Kelani–Nilwala arası havzalarında (Attanagalu, Kalu, Bentara, Gin), 870 m'ye kadar. Mahaweli havzasına aktarılmış popülasyonlar var; Kolombiya, Meksika ve Hong Kong'a ticaretle taşındı.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 84 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.
Doğal yaşam alanı
Yağmur ormanı içinde gölgeli, sığ ve yavaş akan dereler; kum ve silt taban, üstünde yaprak ve dal döküntüsü. Su berrak ya da hafif çay renginde, yumuşak ve hafif asidik; su bitkisi seyrek, kıyı otları sarkar.
Bakım notları ve ilgili türler
Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).
Barb denince akla hızlı, gürültücü ve komşularının yüzgecine göz diken balıklar gelir. Kiraz barb bu ailenin istisnasıdır. 4–5 cm’lik, sakin, bitkiler arasında gezinen bir balık; yüzgeç kemirmez, tül yüzgeçli komşuyu rahatsız etmez. Adını erkeğin rengine borçludur: Kondisyondaki bir erkek baştan kuyruğa koyu kiraz kırmızısına bürünür. Dişi daha soluk, sarımsı kahve zeminde koyu bir yan bant taşır.
Türkiye’de “kiraz barb” adıyla yerleşti; “kiraz barbus” ve İngilizce “cherry barb” de kullanılır. Bazı satıcılar “kiraz tetra” der; balık tetra değil, sazangillerden bir barbtır. Akvaryumcularda 2,5–3,5 cm’lik gençler satılır; yanında albino ve yıl boyu kırmızı kalan “süper kırmızı” hatlar da bulunur. Satılanların tamamı Uzak Doğu ve Avrupa çiftliklerinde üretilmiş balıklardır.
Türü 1929’da Sri Lankalı zoolog Paulus Edward Pieris Deraniyagala, Colombo yakınlarındaki Ambagaspitiya’dan topladığı balıklarla tanımladı; tür adı Sinhalaca yerel adından gelir. Uzun yıllar Barbus ve Capoeta adlarıyla anıldı, sonra Puntius‘a geçti. 2023’te yapılan moleküler çalışma onu öteki Puntius türlerinden ayırdı ve yalnızca bu balığı içeren yeni bir cins açtı: Rohanella. Hobide ve etiketlerde hâlâ Puntius titteya adı kullanılır.

Nasıl Tanınır
Gövde ince uzun, hafif basık; tetrazon ya da rosy barb gibi yüksek sırtlı değil. Ağız uçta, ağız köşesinde küçük bir çift bıyık var. Desenin ana çizgisi burundan gözün içinden geçip kuyruk köküne uzanan koyu yan bant; bandın üstünde altın ya da bakır renkli ince bir şerit eşlik eder. Sırtı koyu zeytin, karnı açıktır. Pulların kenarı koyu çizgiyle belirgindir.
Akvaryumda 4–5 cm olur; 5 cm’yi geçen birey nadirdir. Ömür 4–5 yıl; iyi bakımla 6–7 yıla uzar.
Erkek daha ince ve küçüktür. Dinlenirken kırmızımsı kahve; kondisyonda, özellikle sabahları ve dişinin yanında, bütün gövde ve yüzgeçler koyu kiraz kırmızısına döner. Yan bant bu sırada soluklaşır. Dişi daha dolgun karınlı ve sarımsı kahve; yan bant belirgin, yüzgeçlerde turuncu ya da açık kırmızı tonlar kalır. 3 cm’nin altındaki gençlerde ayrım zordur; 3–3,5 cm’den sonra renk farkı açılır.
Renk Formları ve Varyeteler
Doğal form çiftliklerde en çok üretilen hattır; Türkiye’de de raflarda en sık görülen budur. Yanında iki seçici üretim hattı var. Albino kiraz barb pembe sarı zeminli, kırmızı gözlü; erkekler kondisyonda pembe kırmızıya döner. Süper kırmızı (super red) hatlarda kırmızı yalnızca kur döneminde değil, yıl boyu kalır; bu hatların dişileri de normal dişilerden daha kırmızıdır. Üçü aynı türdür; bakım ve su değerleri aynıdır.
Doğada Nerede Yaşar
Sri Lanka’nın endemik balığı ve yalnızca adanın güneybatısındaki yağmur ormanı kuşağında, “yaş bölge”de yaşar: Kelani’den Nilwala’ya uzanan havzalar, aradaki Attanagalu, Kalu, Bentara ve Gin nehirleri. 870 metre yüksekliğe kadar çıkar. Yaşadığı yer büyük nehir değil, ormanın gölgesindeki sığ, yavaş akan dereler ve küçük kollar. Taban kum ve silttir; üstünde çürüyen yaprak, dal ve kök bulunur. Su berrak ya da hafif çay renginde, yumuşak, hafif asidik ve iletkenliği düşüktür. Su bitkisi seyrek; dereye sarkan kıyı otları gölge yapar.
Doğada diyatome, yeşil alg, döküntü, böcek larvaları ve küçük kabuklularla beslenir. Aynı derelerde Rasboroides vaterifloris, Pethia nigrofasciata ve Puntius bimaculatus ile birlikte görülür.
Koruma durumu “Hassas” (VU) olarak değerlendirilir. Sebep, yayılış alanının dar olması ve ormanların büyük ölçüde yok olmasıdır: Güneybatı Sri Lanka’nın özgün ormanının yalnızca küçük bir kısmı ayakta, kalan derelerde de su kalitesi bozuluyor. Geçmişte en renkli yabani balıkların seçilerek toplanması da yükü artırdı. Bugün Sri Lanka yabani kiraz barb ihracatını yasaklıyor; akvaryum ticaretindeki balıkların tamamı çiftlik üretimidir. Yani akvaryumcudan aldığınız balık doğal popülasyondan eksilmiyor. Ticaret türü Kolombiya, Meksika ve Hong Kong’a da taşıdı; Sri Lanka’nın içinde de Mahaweli havzasına aktarılmış popülasyonlar var.
Akvaryum Nasıl Olmalı
Altı sekiz balıklık grup için 60 cm uzunluk, 54–60 litre yeter. Daha kalabalık grup ya da karma akvaryum için 80 cm, 100 litre daha rahattır. Hareketli ama sürat balığı değil; uzun yüzme hattından çok bol saklanma yeri ister.
Rengi en iyi bitkili, loş akvaryumda çıkar. Koyu kum ya da ince çakıl zemin uygundur; arka ve yanlarda sık bitki, ön tarafta açık bir alan olsun. Yüzen bitki ışığı yumuşatır, birkaç kök odun ve kuru yaprak doğal dereyi taklit eder. Parlak ışıklı, çıplak, açık renk zeminli akvaryumda balık solar ve ürkekleşir. Akıntı hafif ya da orta olsun. Atlayıcı bir balık değil, ama kovalamaca sırasında sıçrayabilir; kapak kullanın. Haftada %25–30 su değişimi yeter.
Su Değerleri
23–27 °C, pH 6,0–8,0, GH 5–19 dH arasında yaşar; en iyi hâlini hafif asidik ile nötr arası, orta yumuşak suda gösterir. Çiftlik balıkları geniş aralığa uyumludur; Türkiye şebeke sularının çoğunda sorun çıkarmaz. Doğal suyu yumuşak ve hafif asidik olduğundan üretim için suyu yumuşatmak işe yarar. Ani değişimden ve yüksek nitrattan hoşlanmaz; düzenli su değişimi rengi korur.
Beslenme
Hepçil, seçici değil. Temel yem kaliteli pul ya da küçük granül; spirulina içeren bir yem bitkisel ihtiyacı karşılar. Haftada birkaç kez dondurulmuş ya da canlı kan kurdu, dafni, artemia veya sivrisinek larvası verin; erkeklerin kırmızısı bu yemlerle belirgin şekilde koyulaşır. Günde bir iki öğün, iki üç dakikada bitecek kadar. Ağzı küçük; iri granül ve tablet yemleri ufalayın.
Davranış ve Tank Arkadaşları
Barışçıl bir balıktır. Gevşek bir sürü kurar; sıkı okul hâlinde yüzmez, grup içinde dağınık dolaşır. En az 6 birey alın; 8–10 ve üzerinde daha cesur olur, daha çok görünür. Erkekler arasındaki rekabet rengi canlandırır; birbirlerine kur gösterisi yapar, kısa kovalamacalar olur, ama yaralanma görülmez. Erkek başına iki dişi oranı dişileri rahatlatır.
Tetrazon ya da rosy barb gibi yüzgeç kemirmez. Lepistes, beta, cüce gurami gibi uzun yüzgeçli, yavaş komşularla yaşar. Sorun çoğunlukla ters yöndedir: Çekingen bir balık olduğundan hızlı, iri ya da kavgacı türlerin yanında saklanır, yeme çıkamaz ve rengi solar. Tetrazon, iri barblar ve çikletlerle karıştırmayın. Yetişkin karideslere dokunmaz; karides yavrularını yer.
| Tür | Bilimsel Ad | Uyum | Not |
|---|---|---|---|
| Harlequin rasbora | Trigonostigma heteromorpha | Uyumlu | Aynı boy ve mizaç, bitkili loş akvaryumu sever |
| Neon tetra | Paracheirodon innesi | Uyumlu | Sakin karma akvaryumun klasiği; neonlara dokunmaz |
| Cüce gurami | Trichogaster lalius | Uyumlu | Kiraz barb yüzgeçlerine dokunmaz; üst katmanı paylaşırlar |
| Lepistes | Poecilia reticulata | Uyumlu | Tül kuyruklu formlarla da sorun çıkmaz |
| Beta | Betta splendens | Dikkatli | Kiraz barb beta için güvenli; tek tek betaların huyu değişir, gözleyin |
| Benekli çöpçü | Corydoras paleatus | Uyumlu | Taban katmanı, rekabet yok |
| Otocinclus | Otocinclus spp. | Uyumlu | Barışçıl alg yiyici; bitkili akvaryumda iyi eşleşme |
| Kuhli çöpçü | Pangio kuhlii | Uyumlu | Gece aktif, kuru yaprak ve kum zemini sever |
| Amano karides | Caridina multidentata | Uyumlu | Yetişkin karidese dokunmaz |
| Kiraz karides | Neocaridina davidi | Dikkatli | Yetişkinler güvende, yavrular yenir; sık bitki ve yosun şart |
| Melek balığı | Pterophyllum scalare | Dikkatli | İri melek küçük kiraz barbı yem sayabilir; yalnızca geniş akvaryumda ve yetişkin barblarla |
| Tetrazon | Puntigrus tetrazona | Uyumsuz | Hızlı ve kemirgen; kiraz barbı strese sokar, yeme çıkarmaz |
| Tinfoil barb | Barbonymus schwanenfeldii | Uyumsuz | Çok iri; kiraz barbı yutabilir |
Barblar arasındaki mizaç farkını görmek için tetrazon ve rosy barb sayfalarına bakın.
Üretim
Sık bitkili bir karma akvaryumda kendiliğinden ürer, ama yumurtaları ve yavruları ebeveynler de komşular da yer. Düzenli yavru almak için ayrı üretim kabı kurun.
- Kondisyon: Erkek ve dişileri bir hafta on gün ayrı tutup bol canlı ve dondurulmuş yemle besleyin. Dişinin karnı belirgin dolgunlaşır, erkek koyu kırmızıya döner.
- Üretim kabı: 20–40 litre, loş, olgun su. pH 6,5–7,0, yumuşak su, 26–27 °C. Tabana tel ızgara ya da bilye serin veya kabı Java yosunu, ince yapraklı bitki ya da yumurtlama püskülüyle doldurun. Süngerli filtre ya da hava taşı yeter.
- Eşleştirme: Akşam bir ya da iki çift koyun. Yumurtlama genellikle ertesi sabah, ilk ışıkla başlar. Erkek dişiyi bitkilere sürer, çift yan yana titreyerek birkaç yumurta bırakır; bu birkaç saat sürer. Toplam 200–300 yapışkan yumurta çıkar.
- Ebeveynleri alın: Yumurtlama biter bitmez damızlıkları çıkarın; yoksa yumurtaları yerler. Daha büyük bir akvaryumda altışar erkek ve dişiyle grup üretimi de yapılır; verim düşer, ama bol bitkiyle yavru kalır.
- Kuluçka: Yumurtalar 24–48 saatte açılır. Larvalar bir iki gün daha bitkilere ve cama yapışık durur, sonra serbest yüzmeye başlar.
- Yavru yemi: İlk günler infusoria ya da sıvı yavru yemi; birkaç gün sonra mikro solucan ve yeni çıkmış artemia. İkinci haftadan ezilmiş pul eklenir. Yavrular hızlı büyür; küçük, sık su değişimi verimi artırır.
Hastalıklar ve Korunma
Çiftlik üretimi, dayanıklı bir balıktır. Hastalıkların çoğu taşıma stresi ve kötü suyla gelir. En sık görülen beyaz benek (ich); yeni gelen balıklarda, ani sıcaklık düşüşünde ortaya çıkar. Sıcaklığı yavaşça 28 °C’ye çıkarıp uygun ilaçla tedavi edilir. Bakteriyel yüzgeç çürümesi ve kolumnaris kalabalık, kirli satış akvaryumlarından gelir; karantina bu yüzden önemli.
Türe özgü bir zayıflığı var: Çekingenliği. Kavgacı komşuların yanında sürekli saklanan, yeme çıkamayan kiraz barb zayıflar ve hastalığa açılır. Solmuş renk ve yüzgeçlerin kapalı tutulması ilk uyarıdır; sebebi çoğunlukla su değil, akvaryumdaki komşulardır.
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Sağlıklı bir kiraz barb grubun içinde dolaşır, yüzgeçlerini açık tutar ve yeme hemen gelir. Karnı içe çökük, yüzgeçleri yapışık, köşede yalnız duran ya da gövdesinde beyaz nokta ve pamuksu leke olan balıkları almayın. Satış akvaryumlarında erkekler genellikle soluktur; renk eve geldikten birkaç hafta sonra, bitkili akvaryumda ve iyi yemle açılır.
En az 6 balık, mümkünse 8–10 alın; bir erkeğe iki dişi oranını gözetin. Gençlerde cinsiyet zor ayrılır; grubu kalabalık almak dengeyi kendiliğinden kurar. Balıkları ışık kapalıyken ve yavaş aklimasyonla ekleyin. Yeni balıkları mümkünse iki hafta ayrı bir akvaryumda karantinada tutun.
Benzer Türler ve Karıştırılma Riski
En sık karıştırılan, siyah yakut barb (Pethia nigrofasciata) türüdür. Aynı Sri Lanka derelerinden gelir, erkeği de kondisyonda kırmızılaşır; ama gövdesi daha yüksek, yanlarında üç dört koyu dikey bant var ve kırmızı yalnızca baş ve ön gövdede kalır. Kiraz barbta dikey bant yok, yatay tek bant var.
Rosy barb (Pethia conchonius) da kızaran erkeğiyle karışır; ancak daha iri ve yüksek gövdeli, kuyruk sapında tek siyah leke taşır, yan bandı yoktur. Odessa barbı (Pethia padamya) erkeğinde kırmızı yalnızca yanda geniş bir şerit hâlindedir, pulları siyah kenarlıdır. Puntius bimaculatus daha soluk, sırt yüzgecinin dibinde ve kuyruk sapında birer koyu leke taşır.
Ad karışıklığı da var: “Kiraz tetra” etiketiyle satılan balık çoğunlukla kiraz barbtır; ama gerçek tetralar arasında da kırmızı türler bulunur. Satın alırken yan bandı ve barb tipi küçük bıyığı kontrol edin. “Kiraz karides” ise ayrı bir canlıdır; ikisi aynı akvaryumda yaşar, ama karides yavruları yenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kiraz barb yüzgeç kemirir mi?
Hayır. Barbların en sakinlerinden biridir; lepistes, beta ve cüce gurami gibi uzun yüzgeçli türlerle yaşar. Tetrazon ve rosy barbın aksine yüzgeç kemirme alışkanlığı yoktur. Asıl dikkat edilecek nokta, hızlı ve kavgacı türlerin yanında kiraz barbın kendisinin strese girmesidir.
Kiraz barb kaç tane alınmalı, kaç litre akvaryum gerekir?
En az 6 balık ve 60 cm uzunluğunda, 54–60 litrelik bir akvaryum gerekir. 8–10 balıklık grupta daha cesur olur ve daha çok renk gösterir. Bir erkeğe iki dişi oranı dişileri kovalamacadan korur.
Kiraz barbın erkeği ile dişisi nasıl ayırt edilir?
Erkek daha ince yapılıdır ve kondisyonda bütün gövdesi koyu kiraz kırmızısına döner. Dişi daha dolgun karınlı, sarımsı kahve renklidir; yanındaki koyu yatay bant belirgindir, yüzgeçlerinde turuncu tonlar kalır. Ayrım 3–3,5 cm boydan sonra kolaylaşır.
Kiraz barb nasıl ürer, yumurtalar kaç günde açılır?
Yumurtalarını bitkilerin arasına saçar ve bakım göstermez. Kondisyondaki bir çift 200–300 yumurta bırakır; ebeveynler yumurtlamadan hemen sonra çıkarılmalıdır, yoksa yumurtaları yerler. Yumurtalar 24–48 saatte açılır, yavrular bir iki gün sonra yüzmeye başlar ve önce infusoria, sonra yeni çıkmış artemia ile beslenir.
Kiraz barb doğada nesli tehlikede mi?
Doğada “Hassas” (VU) kategorisindedir. Yalnızca güneybatı Sri Lanka’nın yağmur ormanı derelerinde yaşar ve orman kaybı yüzünden yaşam alanı daralmıştır. Sri Lanka yabani balık ihracatını yasaklamıştır; akvaryumlarda satılan kiraz barbların tamamı çiftlik üretimidir.
Kiraz barb ile kiraz karides aynı akvaryumda yaşar mı?
Yaşar, ama karides yavrularının bir kısmı yenir. Yetişkin kiraz karideslere dokunmaz. Karides kolonisinin sürmesi için sık bitki, Java yosunu ve yavruların saklanabileceği bol gizlenme yeri gerekir.
Kaynakça
- Deraniyagala, P. E. P. (1929). Ceylon fishes. Spolia Zeylanica, 15.
- Pethiyagoda, R., Meegaskumbura, M. & Maduwage, K. (2012). A synopsis of the South Asian fishes referred to Puntius (Pisces: Cyprinidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 23(1), 69–95.
- Sudasinghe, H., Rüber, L. & Meegaskumbura, M. (2023). Molecular phylogeny and systematics of the South Asian freshwater-fish genus Puntius (Teleostei: Cyprinidae). Zoologica Scripta, 52(6), 571–587.
- Sudasinghe, H., Ranasinghe, T., Dahanukar, N., Raghavan, R., Rüber, L., Pethiyagoda, R. & Meegaskumbura, M. (2023). Biogeography and evolutionary history of Puntius sensu lato (Teleostei: Cyprinidae) in Sri Lanka. Scientific Reports, 13, 18724.
- Pethiyagoda, R. (1991). Freshwater Fishes of Sri Lanka. Wildlife Heritage Trust of Sri Lanka, Colombo.
- IUCN Red List of Threatened Species: Puntius titteya (değerlendirme 2019, Hassas – VU).
- Froese, R. & Pauly, D. (Ed.). FishBase: Puntius titteya Deraniyagala, 1929.
- Seriously Fish: Puntius titteya – Cherry Barb.
💬 Yorum Yaz