🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Balık Türleri › Balon Balıkları › Amazon Puffer
Balon Balıkları

Amazon Puffer

📅 14 Kas 2026
Amazon Puffer (Colomesus asellus)
Fotoğraf: O. Schneider · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Colomesus asellus (Müller & Troschel, 1849) Diğer bilimsel adlar: Sphoeroides asellus, Chelichthys asellus, Cheilichthys asellus
Takım Tetraodontiformes Familya Tetraodontidae Cins Colomesus IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de Amazon puffer · Amazon balon balığı · Güney Amerika puffer İngilizce Amazon puffer · South American puffer · SAP · Brazilian puffer · Peruvian puffer

Bir bakışta

Boy7,5 cm (en fazla 12,8 cm)
Minimum akvaryum200 L / 120 cm uzunluk
GrupEn az 6 birey (sürü)
Sıcaklık24–28 °C
pH6–7,5
Sertlik3–15 °dGH
ZorlukOrta · orta
MizaçYarı agresif
KatmanOrta · gündüz
BeslenmeEtçil
ÜremeSerbest yumurta · ev akvaryumunda pratikte yok
AkvaryumculardaNadir · 2,5–4 cm
KapakŞart
BitkilerZarar vermez

Köken ve dağılım

Doğal yayılış (havza) Doğal olarak bulunduğu ülke Sonradan yayıldığı ülke Nehir Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Güney Amerika
Doğal olarak yaşadığı ülkeler
BrezilyaEkvadorGuyanaKolombiyaPeruVenezuela
Havzalar
AmazonAraguaiaOrinocoEssequibo
Nehirler
AmazonasMadeiraGuaporéTocantinsAraguaiaOrinocoEssequibo

Amazon Havzası'nın büyük bölümü (Peru'dan Marajó Adası'na; Madeira, Guaporé, Tocantins, Araguaia kolları), aşağı Orinoko ve Guyana'da Essequibo Havzası. Esasen tatlı su; nehir ağzında hafif acı suya girer.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 558 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.

Doğal yaşam alanı

Doğada sıcaklık22–28 °C
Doğada pH5,5–7,2
Doğada sertlik5–15 °dGH

Büyük nehirlerin ve kolların bulanık, siltli beyaz su kesimleri; kurak mevsimde ortaya çıkan kumsalların sığ kenarları, taşkın gölleri ve bitkili kıyılar. Oksijeni bol, orta akıntılı tatlı su; nehir ağzında hafif acı su.

Aynı sularda yaşayan türler

Bakım notları ve ilgili türler

Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).

Hiç durmadan yüzen, sürü hâlinde dolaşan, tatlı suda yaşayan bir balon balığıdır. Amazon puffer Güney Amerika’nın akarsularından gelir ve akvaryumda bulunan balon balıkları arasında grup hâlinde rahat yaşayan, görece barışçıl tek tatlı su türüdür. Türkiye’de hobiciler ona İngilizce adıyla “Amazon puffer” der; “Amazon balon balığı” ve “Güney Amerika puffer” de kullanılır, yurt dışında kısaltması SAP’tir. Sırtı altın sarısı, üzerinde beş koyu kuşak var; gözleri ayrı ayrı döner ve akvaryumun önündeki her hareketi izler.

Almadan önce üç şeyi bilin. Birincisi, sürekli hareket eder; uzun bir akvaryum ister, kare ve küçük akvaryumda mutsuz olur. İkincisi, dişleri hiç durmadan uzar; salyangoz ve sert kabuklu yem vermezseniz gagası aşar, yem alamaz hâle gelir. Üçüncüsü, satılan balıkların neredeyse hepsi doğadan toplanır; çoğu iç parazitle gelir ve ilk haftalarda kurt tedavisi ister.

Türü 1849’da Johannes Müller ile Franz Troschel, Guyana’daki Barama Nehri’nden gelen balıklarla tanımladı. Uzun süre Colomesus cinsinde kaldı; hobide hâlâ bu adla bilinir. Son yıllardaki genetik çalışmalar cinsin Amerika kıyılarındaki Sphoeroides balon balıklarının içinde yer aldığını gösterdi; bu yüzden bazı güncel listelerde Sphoeroides asellus adıyla geçer. Balık aynı balıktır.

Nasıl Tanınır

Gövde kısa ve dolgun, baş iri, kuyruk sapı kalındır. Pulsuzdur; deri ince dikenciklerle kaplıdır. Ağızda balon balıklarına özgü kaynaşmış dört diş plakası, yani gaga vardır. Sırt ve yanlar altın sarısı ile yeşilimsi sarı arasında; sırtta başın arkasından kuyruğa doğru beş koyu, eyer gibi kuşak uzanır. Karın beyazdır. Kuyruk sapının altında belirgin, iri bir siyah leke bulunur. Çenesinin altında enine dizilmiş küçük deri çıkıntıları taşır; bu özellik cinsin diğer türlerinde yoktur. Ürkünce su yutarak şişer; bunu sık yaşaması balığı yorar.

Akvaryumda 7–8 cm olur. Doğada yakalanan erişkinlerin çoğu 3–5 cm arasındadır; 12 cm’yi bulan birey nadirdir. Satışa genellikle 2,5–4 cm’lik gençler gelir.

Erkek ile dişiyi dışarıdan ayırmanın güvenilir bir yolu yok. Olgun dişinin karnı yumurta dolduğunda biraz daha dolgun görünür; bunun dışında renk ve biçim farkı yoktur. Gençler yetişkinlerle aynı desendedir, kuşaklar biraz daha keskindir.

Doğada Nerede Yaşar

Amazon Havzası’nın büyük bölümünde yaşar: Peru’dan Amazon ağzındaki Marajó Adası’na kadar ana nehirde, Madeira, Guaporé, Tocantins ve Araguaia gibi kollarda. Havza dışında Orinoko’nun aşağı kesiminde ve Guyana’da Essequibo Havzası’nda da bulunur. Brezilya, Peru, Kolombiya, Ekvador, Venezuela ve Guyana’da kaydı var.

Sevdiği yer açık sudur. Ana nehrin ve kolların bulanık, siltli “beyaz su” kesimlerinde, suların çekildiği mevsimde ortaya çıkan kumsalların sığ kenarlarında sürü hâlinde dolaşır. Taşkın ovası gölleri, bitkili kıyılar ve kayalık akıntılı yerlerde de görülür. Çok asidik kara sulardan kaçınır, oksijeni bol suyu sever. Esasen tatlı su balığıdır; Amazon ağzına yakın kıyı sularında hafif acı suya da girer. Doğada en çok böcek larvası yer; mayıs sineği larvaları menünün başındadır, yanında küçük kabuklular ve salyangoz da yer alır.

Yağmur mevsiminde, sular yükselirken ana yatakta ya da göl ağızlarında yumurtlar. Küçük yumurtalar tabana saçılır, yavrular akıntıyla aşağı sürüklenip taşkın ovasındaki göllerde büyür. Koruma durumu “Düşük Endişe” (LC); geniş bir alana yayılmıştır ve bütününde tehdit altında değildir.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Bu balığı küçük akvaryuma koymayın. Gün boyu, ön camdan arka cama ve uçtan uca yüzer; litreden çok uzunluk önemlidir. Altılı bir grup için en az 120 cm boyunda, 200 litre civarında bir akvaryum düşünün. Grup büyüdükçe akvaryum da büyümeli.

Düzende açık yüzme alanı esastır. Taban ince kum olsun; doğada kumsal kenarında dolaşır ve kumu didikler. Arka ve yanlara kök, dal ve birkaç taş koyun; ürkünce sığınacak yeri olsun. Bitkiye zarar vermez; Java eğreltisi, anubias, vallisneria ve yüzen bitkiler iyi gider. Akıntı orta düzeyde olsun ve oksijen bol olsun; güçlü bir dış filtre ve gerekirse ek bir akıntı pompası uygundur.

Yeni kurulmuş akvaryuma koymayın; döngüsü oturmuş, dengesi yerinde bir akvaryum ister. Balon balıkları çok yer, suyu çabuk kirletir; kabuklu yem artıkları da suyu bozar. Haftada %30–50 su değişimi yapın, tabandaki artıkları sifonla alın. Kapağı kapalı tutun; gençler zaman zaman su yüzeyinden sıçrar.

Su Değerleri

24–28 °C, pH 6,0–7,5, GH 3–15 arasında tutun. Yumuşak ve hafif asidik suda en iyi renklerini verir ama Türkiye’deki çoğu şebeke suyu klorsuzlaştırılınca uyar. Tuz eklemeyin; yetişkini tamamen tatlı suda yaşar. Asıl mesele temizlik: amonyak ve nitrit sıfır, nitrat düşük olsun.

Beslenme

Etçildir. Akvaryumdaki temel menü dondurulmuş kan kurdu, sivrisinek larvası, artemia ve misistir; yanında doğranmış karides, midye ve küçük solucan verilir. Bazı bireyler zamanla sert granüle ve böcek bazlı yemlere alışır, ama yeni gelen balıkların çoğu kuru yemi tanımaz. Buna güvenip yalnızca pul yem almayın.

Haftada birkaç kez salyangoz verin. Tırnak boyundan küçük gölet ve boynuz salyangozları en iyisidir; ayrı bir kapta salyangoz üretmek bu balığı besleyenlerin işini çok kolaylaştırır. Kabuklu midye, istiridye ve küçük kabuklu karides de olur. Salyangoz ve sert kabuk hem doğal av davranışını besler hem de uzayan diş plakalarını aşındırır.

Günde iki küçük öğün yeter; karnı hafif yuvarlak olsun. Grup hâlinde hızlı yerler, çekingen bir birey aç kalabilir; yemi akvaryumun birkaç noktasına dağıtın. Yem artığı bırakmayın.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gündüz aktiftir, orta katmanda ve tabana yakın yüzer. Doğada sürü hâlinde yaşar ve akvaryumda da grup ister. Tek başına kalınca ürkek ve gergin olur; altı ve üstü grup en iyisidir. Grup içinde küçük kovalamacalar olur ama ciddi kavga nadirdir. Hepsini aynı anda alın.

En doğru kurulum yalnızca bu türden oluşan akvaryumdur. Ortak akvaryum mümkün ama dikkat ister. Yavaş ve uzun yüzgeçli balıkların yüzgeçlerini fırsat buldukça ısırır. Hızlı, kısa yüzgeçli ve kalabalık sürü hâlinde gezen tetralar ile oto en az riskli komşulardır. Karides ve salyangoz yemdir; koridoras ve küçük vatoz balıkları da bıyık ve yüzgeç ısırığına açıktır.

Tür Bilimsel Ad Uyum Not
Amazon puffer Colomesus asellus Uyumlu En iyi kurulum; altı ve üstü grup
Kardinal tetra Paracheirodon axelrodi Dikkatle Hızlı, kısa yüzgeçli; 12 ve üstü sürü
Kırmızı burunlu tetra Hemigrammus bleheri Dikkatle Hızlı sürü balığı; yeterli akıntıyı sever
Oto Otocinclus türleri Dikkatle Küçük grup hâlinde, geniş akvaryumda
Melek balığı Pterophyllum scalare Uyumsuz Uzun yüzgeçleri ısırılır
Lepistes Poecilia reticulata Uyumsuz Yavaş, uzun yüzgeçli
Beta Betta splendens Uyumsuz Yavaş, uzun yüzgeçli
Koridoras Corydoras türleri Uyumsuz Bıyık ve yüzgeçleri ısırılır
Cüce karides Neocaridina davidi Uyumsuz Yem olur
Süs salyangozları Neritina, Tylomelania Uyumsuz Kabuğu kırılır ya da yumuşak dokusu ısırılır
Yeşil benekli balon balığı Dichotomyctere nigroviridis Uyumsuz Acı su ister, iri ve saldırgan

Üretim

Ev akvaryumunda üretimi pratikte yok. Bu türün yaşam döngüsü deniz balon balıklarına benzer: Çok sayıda küçük yumurta tabana saçılır, ebeveyn bakmaz, yavrular akıntıyla taşkın göllerine sürüklenir. Akvaryumda kendiliğinden yumurtlayan grup çok az görülür ve yumurtalar genellikle döllenmemiş çıkar.

Bilinen başarılı üretim bir kamu akvaryumunda, hormon iğnesiyle yapıldı. Damızlıklar yaklaşık iki yıl tatlı suda, 26 °C’de büyütüldü; dişiler o sırada 6–7 cm boydaydı. Yumurta ve sperm elle sağılıp karıştırıldı. Yumurtalar 1,1 mm çapında, yapışkandı ve 26 °C’de üç günde açıldı. Tatlı suda tutulan larvaların hepsi dört gün içinde öldü; binde 7 tuzluluktaki suda tutulanlar yaşadı ve rotifer, ardından artemia yavrusu ile beslendi. Yavrular üç dört hafta sonra yavaş yavaş tatlı suya alındı ve yedi ayda 3,5–4 cm’ye ulaştı. Çıkan sonuç açıktır: Yetişkin tatlı su balığıdır, ama larvası büyük olasılıkla hafif acı suya muhtaçtır. Akvaryumcularda satılan Amazon puffer’lar bu yüzden doğadan toplanır.

Hastalıklar ve Korunma

En büyük sorun iç parazitlerdir. Amazon’dan toplanan balıklarda solungaç kopepodları, yuvarlak kurtlar, yassı kurtlar ve kancalı kurtlar bir arada bulunur; akvaryuma gelen balıkların çoğu bağırsak kurdu taşır. İyi yediği hâlde zayıflayan, karnı içe çöken, beyaz ve ipliksi dışkı bırakan balıkta önce bunu düşünün. Yeni gelen grubu dört altı hafta karantinada tutup kurt düşürücüyle koruyucu tedaviden geçirmek bu türde yerleşik bir uygulamadır; yuvarlak kurtlar ve yassı kurtlar için ayrı etken maddeler gerekir. Pulsuz bir balık olduğu için ilaçlara duyarlıdır; bakırlı ilaçlardan kaçının ve her ilacı tam ama aşırı olmayan dozda kullanın.

İkinci sorun gaga uzamasıdır. Salyangoz ve sert kabuk almayan balıkta diş plakaları öne doğru uzar, ağız kapanmaz, balık yemi kavrayamaz ve zayıflar. Önlemi beslenmededir. Gaga yine de uzarsa balık hafif bir uyuşturucuyla bayıltılıp diş plakaları küçük bir tırnak makasıyla kısaltılır; bu iş deneyim ister, ilk seferinde bilen biriyle yapın. Tekrar tekrar kesmek gerekiyorsa menüde sert yem azdır.

Yeni gelen balıklar beyaz beneğe karşı da hassastır; nakil stresi sonrasında sık görülür. Sıcaklığı yavaşça 29–30 °C’ye çıkarmak ve tuzsuz, hafif dozda ilaç kullanmak en güvenli yoldur. Bu balık doğada zehir biriktirir; ellemekle zarar vermez ama başka bir hayvana yem olarak verilmez.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Türkiye’de düzenli bulunmaz; ithalatçılarda ara sıra görülür. Gelen balıklar 2,5–4 cm’lik gençlerdir ve hepsi doğadan toplanır.

Karnı hafif dolgun, gözleri parlak, sürüyle birlikte yüzen ve etrafını kollayan bireyleri seçin. Karnı çökük, tabanda kıpırtısız duran, sürekli şişen ya da derisinde beyaz noktalar olan balıktan uzak durun. Mümkünse önünüzde yem yediğini görün; kan kurduna atılan balık iyi bir işarettir. Grubun hepsini aynı anda, aynı partiden alın.

Poşeti 15–20 dakika yüzdürün, ardından yarım saat damlatma yapın. Işığı kapalı tutun. İlk günlerde ürkek olması normaldir; canlı ya da dondurulmuş kan kurdu ve küçük salyangoz en hızlı tepkiyi alır. Karantina dönemini kurt tedavisi için kullanın, sonra ana akvaryuma geçin.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En yakın akrabası, Tocantins Havzası’ndan 2013’te tanımlanan Colomesus tocantinensis‘tir. Neredeyse aynı görünür; sırtı daha soluk sarıdır, yüzgeç ışın sayıları biraz azdır. Akvaryum ticaretinde pek görülmez. Diğer akraba Colomesus psittacus ise çok daha iri, 25 cm’yi geçen, sırtında altı kuşak taşıyan ve kıyıdaki acı sularda yaşayan bir türdür. Büyüdükçe acı su ister, ev akvaryumu için uygun değildir.

Asıl risk yanlış adla satılan Asya’nın acı su balon balıklarıdır. Yeşil benekli balon balığı Dichotomyctere nigroviridis ve sekiz rakamlı balon balığı Dichotomyctere ocellatus yavruyken bazen “tatlı su balon balığı” diye satılır. İkisinde de sırtta kuşak yoktur; yeşil benekli olanın yeşil zemini koyu beneklerle, sekiz rakamlının sırtı göz ve halka desenleriyle kaplıdır. Amazon puffer’ı sarı sırtındaki beş koyu kuşak ve kuyruk sapının altındaki siyah lekeden tanırsınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Amazon puffer tatlı su balığı mı, tuz ister mi?

Tatlı su balığıdır, akvaryumda tuz istemez. Doğada Amazon ve Orinoko’nun akarsularında yaşar; yalnızca nehir ağzına yakın yerlerde hafif acı suya girer. Larvaları ise büyük olasılıkla hafif acı suya muhtaçtır.

Amazon puffer kaç litrede bakılır?

Altılı bir grup için en az 120 cm boyunda, 200 litre civarında bir akvaryum düşünün. Gün boyu yüzen bir balıktır; litreden çok akvaryumun uzunluğu önemlidir.

Amazon puffer tek başına bakılır mı?

Önerilmez. Doğada sürü hâlinde yaşar; tek kalınca ürkek ve gergin olur. Altı ve üstü grup en iyisidir. Grup içinde kısa kovalamacalar olur ama ciddi kavga nadirdir.

Amazon puffer’ın dişleri neden uzar?

Balon balıklarının diş plakaları ömür boyu uzar ve sert kabukla aşınır. Salyangoz ve kabuklu yem almayan balıkta gaga aşar, balık yem alamaz. Haftada birkaç kez salyangoz verin; gaga yine uzarsa balık uyuşturularak kesilir.

Amazon puffer başka balıklarla yaşar mı?

Balon balıkları arasında en uysallarından biridir ama yavaş ve uzun yüzgeçli balıkların yüzgeçlerini ısırır. Hızlı, kısa yüzgeçli tetra sürüleri ve oto en az riskli komşulardır. Karides ve salyangoz yem olur.

Amazon puffer akvaryumda ürer mi?

Ev akvaryumunda pratikte üremez. Bilinen tek başarılı üretim kamu akvaryumunda hormon iğnesi ve elle döllemeyle yapıldı; larvalar ancak hafif tuzlu suda yaşadı. Satılan balıkların hepsi doğadan toplanır.

Kaynakça

  1. Araujo-Lima, C. A. R. M., Savastano, D. & Jordão, L. C. (1994). Drift of Colomesus asellus (Teleostei: Tetraodontidae) larvae in the Amazon River. Revue d’Hydrobiologie Tropicale, 27, 33–35.
  2. Cooke, G. M., Chao, N. L. & Beheregaray, L. B. (2012). Natural selection in the water: freshwater invasion and adaptation by water colour in the Amazonian pufferfish. Journal of Evolutionary Biology, 25(7), 1305–1320.
  3. Amaral, C. R. L., Brito, P. M., Silva, D. A. & Carvalho, E. F. (2013). A new cryptic species of South American freshwater pufferfish of the genus Colomesus (Tetraodontidae), based on both morphology and DNA data. PLoS ONE, 8(9), e74397.
  4. Bartolette, R., Rosa, D. C. O., Soares, B. E., Beserra, D. A., Albrecht, M. P. & Brito, M. F. G. (2018). Seasonal and ontogenetic diet patterns of the freshwater pufferfish Colomesus asellus (Müller & Troschel, 1849) in the upper-middle Tocantins River. Acta Scientiarum. Biological Sciences, 40, e35282.
  5. Lima, E. S., Santos, C. B. R. & Tavares-Dias, M. (2023). Metazoan parasites in Colomesus asellus (Pisces: Tetraodontidae) from Amazon River, in Brazil: an ecological, annual and seasonal study. Journal of Natural History, 57(13–16), 885–903.
  6. Doi, H., Momota, K., Obata, H. & Sakai, H. (2024). Reproduction and development of the Amazon puffer Colomesus asellus in captivity. Journal of National Fisheries University, 72(4), 113–122.
  7. Brejão, G. L. (2022). Colomesus asellus. The IUCN Red List of Threatened Species 2022: e.T49830559A159172198 (Düşük Endişe).
  8. Froese, R. & Pauly, D. (Ed.) (2025). FishBase. Colomesus asellus (Müller & Troschel, 1849). www.fishbase.se.
  9. Seriously Fish (2025). Colomesus asellus. www.seriouslyfish.com.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia