Marsilea Hirsuta
Bir bakışta
Hangi ihtiyaca uyar
Köken ve doğal yaşam alanı
Avustralya'ya özgüdür ve bütün anakara eyaletlerinde yetişir. Ticaretle taşınarak ABD'nin güneyinde (Florida) ve Azor Adaları'nda tek bir gölette doğaya yerleşmiştir; Büyük Britanya'da da kaydı vardır.
Su seviyesi yıl içinde değişen bataklık kıyılarında, taşkın ovalarında, killi çukurlarda ve dere yataklarında yetişir. Su varken su altında, su çekilince kuruyan çamurun üstünde yaşar.
ABD'nin güneyinde ve Azor Adaları'nda doğaya yerleşmiştir; bitki artıklarını dereye, göle ya da havuza atmayın.
Haritadaki noktalar GBIF'teki 2.016 koordinatlı kaydının ülkelere dengeli dağıtılmış bir özetidir. Havuzlardan ve akvaryumlardan doğaya karışmış popülasyonların kayıtları da görünebilir.
Bakım notları ve ilgili bitkiler
Kart verisi: Kew Plants of the World Online · GBIF · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth.
Marsilea hirsuta, karbondioksit (CO2) sistemi kurmadan halı yapmak isteyen birinin en dürüst seçeneğidir. Karbondioksit verilmeyen akvaryumda yaşar ve orada da tabanı yavaş yavaş kaplar. Işık konusunda çok seçici değildir, ama halının alçak ve sık kalması için orta güçte bir akvaryum lambası gerekir. Yeri akvaryumun önüdür. Saksıdan ya da doku kültürü kabından çıkan öbek tek tek küçük parçalara bölünür ve her parça cımbızla kuma dikilir. Bu bitkinin bedeli sabırdır, çünkü ilk haftalarda neredeyse hiç büyümez.
Marsilea bir eğreltiotudur, yani çiçek açmaz ve tohum vermez. Akvaryumcuya çoğunlukla dört yapraklı yonca görünümüyle gelir. Su altına dikildikten sonra ise yeni yaprakları tek parçalı, yuvarlakça ve küçük çıkar. Alıcıyı en çok şaşırtan da bu değişimdir. Yeni yapraklar bitkinin bozulduğunu değil, suya alıştığını gösterir.
Türkiye’de akvaryumcularda “Marsilea hirsuta” adıyla, çoğunlukla doku kültürü kabında satılır; “Marsilea” diye kısaca anıldığı da olur. Aynı cinsten Marsilea crenata ve Marsilea minuta da zaman zaman bulunur, ama piyasada en sık görülen tür budur. Bitki Avustralya kökenlidir. Türü 1810’da İskoç botanikçi Robert Brown, Avustralya florası üzerine yazdığı eserde tanımladı.
Nasıl Tanınır
Marsilea hirsuta, tabanın içinde ya da hemen üstünde sürünen ince bir rizomdan yaprak ve kök veren alçak bir bitkidir. Rizomun her boğumundan aşağıya kökler, yukarıya bir ya da birkaç yaprak çıkar. Yaprak, ince ve uzun bir sapın ucunda duran yaprakçıklardan oluşur.
Su üstünde ya da çok sığ suda yetişen bitkinin her yaprağında dört yaprakçık vardır. Bu yaprakçıklar ters üçgen biçimlidir, dış kenarları yuvarlaktır ve dördü bir araya gelince yonca yaprağına benzer. Yaprak sapı bu formda birkaç santimetreden 15 cm’ye kadar uzar. Yaprakçıkların üzeri tüylü ya da tüysüze yakındır; tamamen su altında yetişen bitkide tüyler azalır.
Akvaryumda su altına giren bitki birkaç hafta içinde biçim değiştirir. Yeni yapraklar çoğunlukla tek parçalıdır; yuvarlak ya da kaşık biçimlidir ve kısa bir sapın ucunda durur. Bazı bitkilerde iki, üç ya da dört parçalı yapraklar da çıkar. Hangi biçimin baskın olacağını ışık, besin ve karbondioksit belirler. Güçlü ışıkta yaprak sapları kısa kalır ve halı 2–3 cm yükseklikte durur. Zayıf ışıkta saplar uzar, yaprakçıkların sayısı artar ve bitki 10 cm’ye kadar çıkan seyrek bir çayır görünümü alır.
Gelen bitkinin su üstünde yetişmiş eski yaprakları akvaryumda birer birer sararır ve çürür. Bu da olağandır. Doku kültüründen gelen bitkinin ilk su altı yaprakları da kahverengimsi çıkabilir; bu renk çürüme anlamına gelmez.
Doğada Nerede Yetişir
Marsilea hirsuta yalnızca Avustralya’da doğal olarak yetişir. Kıtanın kıyı ve iç kesimlerinde, bütün anakara eyaletlerinde bulunur. Bataklık kıyılarında, ırmakların taşkın ovalarında, kuruyan göletlerde, killi çukurlarda ve dere yataklarında yaşar. Bu yerlerde su seviyesi yıl içinde çok değişir. Bitki suyla kaplı olduğu dönemi su altında, su çekilince de kuruyan çamurun üstünde geçirir. Sporlarını da çamur üzerinde oluşan, fasulye biçimli, sert kabuklu küçük keselerde üretir.
Doğadaki bu iki yaşam biçimi, akvaryumdaki yaprak değişiminin de nedenidir. Bitki su üstünde dört yapraklı yonca formunu, su altında ise tek parçalı küçük yaprakları verir.
Tür, akvaryum ve süs havuzu ticaretiyle başka ülkelere de taşınmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nin güneyinde yer yer doğaya yerleşmiştir. Portekiz’e bağlı Azor Adaları’nda tek bir göletten bilinen ve yıllarca nesli tehlikedeki yerli bir tür sanılan Marsilea’nın da aslında bu tür olduğu, kalıtım çalışmalarıyla anlaşıldı. Uluslararası koruma listesinde tür henüz değerlendirilmemiştir.
Akvaryumdaki Yeri ve Dikimi
Yeri akvaryumun ön alanıdır. Halı bitkisi olarak tabanın açık kalan bütün ön kısmını kaplar; taşların ve köklerin arasındaki boşluklarda da iyi durur. Dikim öbek hâlinde değil, küçük parçalar hâlinde yapılır.
- Doku kültürü kabındaki bitkiyi kaptan çıkarın ve jel kıvamındaki besin ortamını ılık suyun altında tamamen yıkayın. Saksılı bitkide taş yününü kökler arasından ayıklayın.
- Öbeği parmaklarınızla ya da makasla küçük parçalara bölün. Her parçada rizomdan bir iki boğum, birkaç yaprak ve kök bulunsun.
- Parçaları cımbızla, kökleri ve rizomu içeride kalacak biçimde tabana 1 cm kadar gömün. Yapraklar kumun üstünde kalsın.
- Parçaların arasında 2–3 cm boşluk bırakın. Seyrek dikim halının kapanmasını geciktirir, ama sık dikilen öbekler de birbirini gölgede bırakır.
En sık yapılan hata, kaptan çıkan öbeği bölmeden tek parça hâlinde dikmektir. Öbeğin ortasında kalan yapraklar ışık alamaz ve çürür. İkinci hata da parçaları fazla yüzeysel dikmektir. Kökleri tutunmadan önce yerinden çıkan parçalar yüzeye kalkar; ince kum ya da bitki toprağı bu yüzden çakıldan iyidir. Yeni dikilen parçaları ilk haftalarda yerinden oynatmayın.
Işık, Karbondioksit ve Gübre
Bitki zayıf ışıkta da yaşar, ama o zaman halı yapmaz. Yaprak sapları uzar ve bitki yere yatmak yerine yukarı doğru büyür. Alçak ve sık bir halı için orta güçte bir LED akvaryum lambası, günde 7–8 saat yeterlidir. Daha güçlü ışık halıyı daha da alçak tutar.
Karbondioksit sistemi gerekmez. Marsilea, halı bitkileri içinde karbondioksitsiz akvaryumda gerçekten tabanı kaplayabilen az sayıdaki bitkiden biridir. Karbondioksit verilen akvaryumda ise aynı halı belirgin biçimde daha kısa sürede kapanır ve daha sık olur.
Besininin önemli bir kısmını kökten alır. Besinli bir taban üzerinde en iyi sonucu verir. Besinsiz kumda halının altına birkaç haftada bir kök tableti gömün; sudaki eksik besin için de haftada bir sıvı gübre verin. Yeni yaprakların soluk çıkması besin eksikliğini gösterir.
Su Değerleri
Su değerlerinde seçici değildir. Yumuşak sudan oldukça serte kadar geniş bir aralıkta yaşar ve Türkiye’deki şebeke sularının çoğuna uyar. 18–28 °C arasında büyür. Avustralya’daki doğal ortamında serin kışları da geçirir, ama ısıtıcısız akvaryumda büyümesi iyice yavaşlar.
Budama ve Bakım
Halı kapanana kadar budama gerekmez. Sık bir halı birkaç kat üst üste büyümeye başlayınca alttaki katlar ışık alamaz, çürür ve halı bütün hâlde tabandan kalkabilir. Bunu önlemek için halıyı ara sıra keskin ve kavisli bir makasla yukarıdan kısaltın ya da en yoğun kısımlardan rizom parçaları çekip alın. Halının kenarından taşların ve öteki bitkilerin üstüne sürünen rizomları da kesin.
Su üstü formundan kalan sararmış eski yaprakları dipten kesip alın. Kesilen yaprak artıkları ve çürüyen dokular tabanda yosun ve bulanıklık yapar; su değişiminde bunları sifonla çekin.
Çoğaltma
Marsilea hirsuta, rizomuyla kendiliğinden çoğalır. Rizom taban boyunca uzar ve her boğumdan yeni kök ve yaprak verir.
- Yerleşmiş halıdan, kökleriyle birlikte bir parça rizom çekip alın.
- Bu rizomu bir iki boğumlu parçalara kesin.
- Her parçayı ilk dikimde olduğu gibi cımbızla tabana gömün.
Bu yolla tek bir kaptan başlayan bitki, birkaç ay içinde başka bir akvaryumun ön alanına da yetecek kadar çoğalır. Su altında spor kesesi oluşmaz; akvaryumda çoğaltma yalnızca rizomla yapılır.
Sık Görülen Sorunlar
Yaprak biçimi değişti, yonca yaprakları kayboldu
Dikimden sonraki haftalarda dört yapraklı yonca yapraklarının sararıp çürümesi, yerlerine tek parçalı küçük yaprakların çıkması bitkinin su altı formuna geçtiğini gösterir. Bu bir hastalık değildir. Eski yaprakları dipten kesmeniz yeterlidir. Dört parçalı yaprakların akvaryumda kalıcı olarak geri gelmesini beklemeyin.
Bitki hiç büyümüyor
Marsilea dikimden sonra bir süre yerinde sayar ve önce kök salar. İlk yan sürgünler çoğu zaman bir iki ay içinde görünür. Karbondioksitsiz akvaryumda tabanın tamamen kapanması birkaç ay sürer. Bu sürede bitkiyi söküp yerini değiştirmeyin; her söküş başlangıcı geciktirir. İki ayı aşan durgunlukta ışığın ve kök besininin yeterli olup olmadığına bakın.
Kökler kararıyor, parçalar çürüyor
Yeni dikilen parçaların bir kısmı uyum döneminde kararıp çürüyebilir. Su üstünde yetişmiş saksılı bitkide bu daha sık görülür. Çürüyen parçaları çıkarın, sağlam rizomları yerinde bırakın. Çoğu zaman sağlam kalan bir boğumdan yeni sürgün çıkar. Doku kültürü kabındaki bitki bu geçişi genellikle daha kolay atlatır.
Yapraklar uzayıp halı seyreliyor
Yaprak sapları uzuyor ve bitki tabana yatmak yerine yukarı büyüyorsa ışık yetmiyordur. Lambayı güçlendirin ya da aydınlatma süresini uzatın. Uzun bitkilerin ve yüzen bitkilerin gölgesi de aynı sonucu verir.
Yapraklar yosun tutuyor
Yavaş büyüyen yaprakların üzerine güçlü ışık altında yosun yerleşir. Bu sorun özellikle halı kapanmadan önceki haftalarda görülür, çünkü taban açıktır ve ışık bitkiler tarafından tüketilmez. Aydınlatmayı ilk haftalarda günde 6–7 saatle sınırlayın ve sık su değişimi yapın. Yosun yiyen karidesler ve küçük salyangozlar halıyı temiz tutmaya yardım eder.
Hangi Akvaryuma Uyar
Marsilea hirsuta, karbondioksit sistemi olmayan ama iyi aydınlatılmış bitkili akvaryumlarda ön alanı kaplamak için uygundur. Karides akvaryumuna çok iyi uyar. Doku kültürü kabındaki bitki ilaç kalıntısı, salyangoz ve yosun taşımaz; karidesler de halının içinde biyofilm otlar. Küçük topluluk balıkları halıya dokunmaz.
Tabanı eşeleyen ve kazan balıklar ise sorun çıkarır. Japon balıkları ve cikletler, kökleri henüz tutunmamış küçük parçaları kolayca söker. Halı yapan bitkilerin hepsi gibi bu bitki de böyle akvaryumlarda ayakta kalmaz.
| Balık / canlı | Durum | Not |
|---|---|---|
| Cüce karidesler | Uyumlu | Halının içinde biyofilm otlarlar ve bitkiye zarar vermezler. |
| Tetra, rasbora ve lepistes gibi küçük topluluk balıkları | Uyumlu | Bitkiye dokunmazlar. |
| Beta balığı | Uyumlu | Bitkiye dokunmaz; halı betanın akvaryumunda ön alanı doldurur. |
| Corydoras gibi tabanda eşelenen küçük balıklar | Dikkat | Yerleşmiş halıya zarar vermezler ama yeni dikilen parçaları yerinden çıkarabilirler. |
| Japon balığı | Uyumsuz | Tabanı eşeler ve küçük parçaları söker; halı tutunamaz. |
| Kazıcı ve iri cikletler | Uyumsuz | Tabanı kazarak halıyı söker. |
| Kerevitler | Uyumsuz | Bitkileri kıskaçlarıyla keser ve söker. |
Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme
Türkiye’de en çok doku kültürü kabında satılır. Kaptaki bitki sterildir; salyangoz, yosun ve ilaç kalıntısı taşımaz. Tek bir kap, bölündüğünde birçok küçük dikim parçası çıkarır. Saksılı bitki daha iri ve dört yapraklı yonca formundadır. Bu bitki salyangoz yumurtası taşıyabilir ve akvaryuma geçişte su üstü yapraklarının tamamını kaybeder.
Kabı alırken bitkinin canlı yeşil olmasına, jelin bulanık ya da küflü olmamasına bakın. Saksılı bitkide köklerin beyaz ya da açık renkli, rizomun sert olması gerekir; yaprakları toplu hâlde sararmış saksıyı almayın.
Dikimden sonraki ilk haftalarda büyüme beklemeyin. Bitki önce kök salar, eski yapraklarını bırakır ve ilk su altı yapraklarını verir. Taban aylar içinde kapanır, haftalar içinde değil.
Benzer Bitkiler ve Karıştırılma Riski
Ticarette Marsilea adıyla birkaç tür satılır ve etiketteki adın her zaman doğru olduğu söylenemez. Marsilea türleri kesin olarak yalnızca su üstünde oluşan spor keselerinden ayırt edilir. Akvaryumdaki su altı formunda bu ayrım çoğu zaman yapılamaz. Bakımları aynı olduğu için alıcı açısından asıl fark yaprakların boyundadır.
Marsilea crenata Güneydoğu Asya ve kuzey Avustralya kökenlidir. Su altı yaprakları hirsutanınkinden belirgin biçimde küçüktür ve 1–3 cm yükseklikte bir halı yapar; bu yüzden küçük akvaryumlarda daha uygun düşer. Marsilea minuta Asya’nın pirinç tarlalarından gelir ve yarım santimetreyi geçmeyen yapraklarıyla en küçük halıyı verir. Avrupa’da da doğal olarak yetişen Marsilea quadrifolia ise daha iri ve uzun saplıdır; akvaryumdan çok havuz bitkisidir.
Marsilea’nın tek parçalı su altı yaprakları uzaktan Glossostigma elatinoides‘e benzer. Glossostigma’nın yaprakları daha uzun ve kaşık biçimlidir; bitki güçlü ışık ve karbondioksit olmadan yere yatmaz. Monte Carlo da halı yapan bir bitkidir. Onun yaprakları minik ve yuvarlaktır; halısı daha çabuk kapanır, ama karbondioksit olmadan seyrekleşir. Cuba ise milimetrik yapraklarıyla en ince halıyı verir, ancak güçlü ışık ve karbondioksit olmadan uzun süre yaşamaz. Bu üç bitkiye göre Marsilea en yavaş halıyı yapar, ama karbondioksitsiz akvaryumda en güvenilir sonucu da o verir. Çim görünümü isteyenler için Eleocharis acicularis başka bir seçenektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Marsilea hirsuta CO2 ister mi?
Marsilea hirsuta karbondioksit sistemi istemez ve karbondioksitsiz akvaryumda da halı yapar. Karbondioksit verilirse halı daha kısa sürede kapanır ve daha sık olur. Karbondioksitsiz düzende yeterli ışık ve kök besini daha da önem kazanır.
Marsilea neden dört yapraklı değil?
Dört yapraklı yonca görünümü bitkinin su üstü formudur. Su altına dikilen bitki birkaç hafta içinde tek parçalı, yuvarlak ve küçük yapraklar verir; eski yonca yaprakları da sararıp düşer. Bu değişim bitkinin akvaryuma alıştığını gösterir.
Marsilea hirsuta nasıl dikilir?
Doku kültürü kabındaki jel yıkanır, öbek bir iki boğumlu küçük parçalara bölünür. Her parça cımbızla tabana 1 cm kadar gömülür ve parçalar arasında 2–3 cm boşluk bırakılır. Öbek bölünmeden tek parça dikilirse ortası çürür.
Marsilea halısı kaç ayda kapanır?
İlk yan sürgünler çoğu zaman bir iki ay içinde görünür. Karbondioksitsiz akvaryumda tabanın kapanması birkaç ay sürer; karbondioksit verilen akvaryumda bu süre belirgin biçimde kısalır. Bitkiyi bu sürede söküp yerini değiştirmemek gerekir.
Marsilea neden yukarı doğru uzuyor?
Marsilea’nın yaprak sapları uzuyor ve bitki yere yatmıyorsa ışık yetmiyordur. Daha güçlü bir lamba ya da daha uzun aydınlatma süresi halıyı alçak tutar. Uzun bitkilerin gölgesinde kalan kısımlar da uzar.
Marsilea mı Monte Carlo mu?
Karbondioksit sistemi olmayan akvaryumda Marsilea daha güvenilir bir halı yapar, ama daha yavaş kapanır. Monte Carlo daha çabuk yayılır; buna karşılık karbondioksit olmadan seyrekleşir ve sık bir halı için karbondioksit ister.
Kaynakça
- Schaefer, H., Carine, M. A. & Rumsey, F. J. (2011). From European priority species to invasive weed: Marsilea azorica (Marsileaceae) is a misidentified alien. Systematic Botany, 36(4), 845–853.
- Nagalingum, N. S., Schneider, H. & Pryer, K. M. (2007). Molecular phylogenetic relationships and morphological evolution in the heterosporous fern genus Marsilea. Systematic Botany, 32(1), 16–25.
- Entwisle, T. J. (1994). Ferns and allied plants (Psilophyta, Lycopodiophyta, Polypodiophyta). In: Walsh, N. G. & Entwisle, T. J. (eds), Flora of Victoria, Vol. 2, 13–111. Inkata Press, Melbourne. (VicFlora çevrim içi sürümü: Marsilea hirsuta R.Br.)
- POWO (2026). Marsilea hirsuta R.Br. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. powo.science.kew.org.
- GBIF Secretariat (2026). Marsilea hirsuta R.Br. GBIF Backbone Taxonomy. www.gbif.org.
- Tropica Aquarium Plants (2026). Marsilea hirsuta (010 TC) ve Marsilea minuta (010B TC), bitki veri sayfaları. tropica.com.
- Aquasabi (2026). Marsilea hirsuta; Marsilea crenata, bitki veri sayfaları. aquasabi.de.
- Flowgrow (2026). Marsilea hirsuta; Marsilea crenata. Aquatic Plant Database. www.flowgrow.de.
💬 Yorum Yaz