🐠 Türkiye'nin en kapsamlı akvaryum ansiklopedisi
Ana Sayfa › Ansiklopedi › Akvaryum Balık Türleri › Loach ve Botia Balıkları › Çin Yosun Yiyici
Loach ve Botia Balıkları

Çin Yosun Yiyici

📅 15 Kas 2026
Çin Yosun Yiyici (Gyrinocheilus aymonieri)
Fotoğraf: Garthhh · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Bilimsel ad Gyrinocheilus aymonieri (Tirant, 1883) Diğer bilimsel adlar: Psilorhynchus aymonieri, Gyrinocheilus kaznakovi, Gyrinocheilus monchadskii
Takım Cypriniformes Familya Gyrinocheilidae Cins Gyrinocheilus IUCN LC · Asgari endişe
Türkiye'de Çin yosun yiyici · yosun yiyici · CAE · altın yosun yiyici İngilizce Chinese algae eater · sucking loach · golden algae eater · honey sucker

Bir bakışta

Boy22 cm (en fazla 28 cm)
Ömür10–15 yıl
Minimum akvaryum300 L / 150 cm uzunluk
GrupTek birey (tek)
Sıcaklık22–28 °C
pH6–8
Sertlik2–20 °dGH
ZorlukOrta · dayanıklı
MizaçAgresif · bölgesel
KatmanAlt · gündüz
BeslenmeYosun/aufwuchs
ÜremeBilinmiyor · ev akvaryumunda pratikte yok
AkvaryumculardaYaygın · 3–5 cm
KapakŞart
BitkilerZarar vermez

Köken ve dağılım

Doğal yayılış (havza) Doğal olarak bulunduğu ülke Sonradan yayıldığı ülke Nehir Gözlem kaydı (GBIF)
Köken
Asya
Doğal olarak yaşadığı ülkeler
KamboçyaLaosTaylandVietnam
Sonradan yayıldığı ülkeler (2)
Hong KongPorto Riko
Havzalar
MekongChao Phraya RiverMae KlongDong Nai
Nehirler
MekongChao PhrayaMae KlongDong Nai
Göller
Tonle SapGreat Lake

Güneydoğu Asya: Mekong'un orta ve aşağı havzası, Chao Phraya, Mae Klong ve Dong Nai havzaları (Tayland, Laos, Kamboçya, Vietnam); Malay Yarımadası'nın kuzeyi. Adına rağmen Çin'de yaşamaz.

Haritadaki noktalar GBIF'teki 92 koordinatlı kaydın özetidir; ülke ve havza bilgisi FishBase'ten derlenmiştir. Akvaryumdan kaçan/salınan bireylerin kayıtları da görünebilir.

Doğal yaşam alanı

Doğada sıcaklık25–28 °C
Doğada pH6–8
Doğada sertlik5–19 °dGH

Orta ve büyük nehirlerde akan, berrak, oksijenli su; iri taş, çakıl ve kum taban, batık ağaç ve kökler. Yağmur mevsiminde su basan alanlara girer.

Bakım notları ve ilgili türler

Kart verisi: FishBase · GBIF · IUCN Kırmızı Liste · akvaryumpedia editörleri. Harita: © OpenFreeMap, © OpenMapTiles, © OpenStreetMap katkıcıları; sınırlar Natural Earth; havzalar World Bank (CC BY 4.0).

Akvaryumcularda camın üstüne yapışmış, ağzıyla yosun kazıyan 3–5 cm’lik ince bir balık olarak satılır. Çoğu kişi onu tek bir iş için alır: yosunu temizlesin. İlk aylarda bu işi gerçekten iyi yapar. Sonra büyür. Çin yosun yiyici akvaryumda 20–25 cm’yi bulur, yaşlandıkça bölge kurar ve kavgacı olur. Asıl tehlike de buradadır: yetişkin balık yosunu bırakır, yavaş yüzen, yassı gövdeli balıkların üstüne yapışıp derilerindeki mukusu kazımaya başlar. Discus, melek ve japon balığı bu yüzden onunla aynı akvaryumda yaşayamaz.

Türkiye’de “Çin yosun yiyici” ya da kısaca “yosun yiyici” diye bilinir; İngilizce adının baş harflerinden gelen CAE kısaltması da kullanılır. Sarı renkli formu “altın yosun yiyici” diye satılır. Adına rağmen Çin’de yaşamaz; anavatanı Tayland, Laos, Kamboçya ve Vietnam’dır. Bazı yabancı kataloglarda bu türe “Siyam yosun yiyici” dendiği de olur, oysa hobide Siyam yosun yiyici bambaşka bir balıktır. İkisini karıştırmak bu balıkla yaşanan sorunların başında gelir.

Türü 1883’te Fransız doğa bilimci Tirant, Kamboçya’da, Phnom Penh’in batısındaki Samrong Tong dağlarının derelerinden gelen bir örnekle Psilorhynchus aymonieri adıyla tanımladı. Tür adı, Kamboçya’yı inceleyen Fransız kâşif Étienne Aymonier’nin anısınadır. Gyrinocheilus, kendi adını taşıyan küçük bir ailenin cinsidir; bu ailede yalnızca üç tür vardır. Adında “loach” geçse de botialarla akraba değildir.

Çin Yosun Yiyici – Altın form, akvaryumcularda en sık görülen renk
Altın form, akvaryumcularda en sık görülen renk — Fotoğraf: Gourami Watcher · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Nasıl Tanınır

Gövde uzun, silindire yakın, karnı düzdür. Ağız başın altındadır ve kalın, etli dudaklarla çevrili bir vantuza dönüşmüştür. Dudakların içinde rende gibi sırtlar bulunur; balık taşa, cama ya da yaprağa bu vantuzla yapışır ve sırtlarla yüzeyi kazır. Bıyığı yoktur. Bu, onu benzer balıklardan ayırmanın en kolay yoludur.

Bir de solungaç kapağının üst köşesinde küçük bir delik vardır. Balık ağzıyla bir yere yapıştığında ağızdan su alamaz; suyu bu delikten çeker, solungaçların üzerinden geçirip alttaki normal solungaç açıklığından verir. Hızlı akan suda taşa yapışık kalıp nefes alabilmesinin sırrı budur. Yüzme kesesi çok küçüktür; bu yüzden durduğunda dibe çöker ya da bir yere tutunur.

Yabani renkli balık zeytin-kahverengi zemin üzerinde, başın ucundan kuyruğa kadar uzanan koyu bir yan bant taşır. Bant çoğu zaman düz bir çizgi değildir; büyüdükçe lekelere bölünür. Sırtta da daha küçük koyu lekeler bulunur. Ruh hâline göre renk koyulaşır ya da solar.

Erkek-dişi farkı gençlerde okunmaz. Olgun dişiler belirgin biçimde daha kalın gövdelidir. Üreme kondisyonundaki erkeklerin burnunda ve başın yanlarında küçük, sivri kabarcıklar çıkar.

Renk Formları ve Varyeteler

Akvaryumcularda en çok görülen form altın ya da sarı formdur. Renk bireyden bireye değişir; soluk sarıdan koyu altın turuncusuna kadar gider ve yan bant kaybolur. Bunun yanında albino, sarı zemin üzerinde düzensiz koyu lekeli “mermer” ya da alacalı form ve gövdesi kısaltılmış “kısa gövdeli” form da üretilir. Hepsi aynı türdür, aynı boyu bulur ve aynı davranışı gösterir. Renkli form daha uysal değildir.

Satılan balıklar doğadan değil, çiftliklerden gelir. Bazı renkli balıklar iğneyle boyanarak satılır; bu işlem balığa acı verir ve ömrünü kısaltır. Doğada görülmeyen parlak, yapay renkli bireylerden uzak durun.

Doğada Nerede Yaşar

Güneydoğu Asya’da Mekong’un orta ve aşağı havzasında, Chao Phraya, Mae Klong ve Dong Nai havzalarında yaşar; Malay Yarımadası’nın kuzeyinden de kayıtlar vardır. Yetişkinler orta ve büyük nehirlerde, akan suda iri taş, çakıl ve kumun üzerinde, çoğu zaman batık ağaç ve köklerin yakınında bulunur. Yağmur mevsiminde su basan tarlalara ve sığ alanlara girer. Su berrak, oksijeni yüksek ve akıntılıdır.

Yaşadığı ülkelerde besin balığıdır; iri bireyler pazarlarda satılır, küçükleri balık ezmesine katılır. Tür “Asgari Endişe” sınıfındadır; geniş bir alanda yaygındır ve hobiye giden balıkların tamamı çiftliklerde üretildiği için doğadaki nüfusa ticaretten baskı yoktur.

Akvaryum Nasıl Olmalı

Yetişkin bir Çin yosun yiyici için en az 150 cm uzunluk ve 300 litre gerekir. Küçük yavru 80–100 litrelik bir akvaryumda bir süre yaşar, ama bu geçici bir çözümdür; balık bir iki yıl içinde 15 cm’yi geçer ve dar akvaryumda kavgacılığı hızla artar.

Akıntılı, oksijeni bol su ister. Güçlü bir filtre kullanın, gerekiyorsa ek bir akıntı pompası ya da hava taşı ekleyin. Kirli, durgun suya dayanamaz. Tabana kum ya da yuvarlak çakıl, üstüne düz ve yuvarlak taşlar, kök ve odun koyun. Bu yüzeylerde yosun tutar, balık da bunları kazır. Her bireyin kendine ait bir köşesi olsun.

Bitkilere genelde dokunmaz, ama acıktığında yumuşak yapraklı bitkileri kazıyıp delebilir. Anubias, Java eğreltisi ve sert yapraklı Cryptocoryne‘ler güvenlidir. Kapağı kapatın; korkunca sudan sıçrar.

Su Değerleri

Su değerleri konusunda seçici değildir: 22–28 °C, pH 6–8 arasında, yumuşak ile sert su arasında rahat yaşar. Asıl ihtiyacı temiz ve oksijenli sudur. Haftada %30–40 su değiştirin, organik kirin birikmesine izin vermeyin. Yaz sıcağında oksijen düşer; o zaman havalandırmayı artırın.

Beslenme

Doğada taşların, odunların üstündeki yosun ve biyofilm tabakasıyla beslenir; aralarındaki böcek larvalarını ve küçük kabukluları da yer. Gençken bu yüzden iyi bir yosun temizleyicisidir: camdaki, taştaki yeşil ve kahverengi yosunu kısa sürede kazır.

Büyüdükçe iştahı değişir. Yetişkin balık yosunla yetinmez, et ağırlıklı yeme yönelir ve yosun temizliği neredeyse durur. Akvaryumda yosun bittiğinde ya da balık büyüdüğünde onu ayrıca beslemeniz gerekir. Spirulinalı batan tablet ve granül temel olsun. Haşlanmış kabak, salatalık, ıspanak ve bezelye verin. Haftada birkaç kez dondurulmuş kan kurdu, artemia ve dafniya ekleyin. Akvaryuma alıştıktan sonra orta katmanda yüzen yemi de kapar.

İyi beslenen balık diğer balıklara daha az sataşır. Ama beslenme tek başına sorunu çözmez; mukus kazıma alışkanlığı aç olmayan yetişkinlerde de görülür.

Davranış ve Tank Arkadaşları

Gençken sakin, çekingen bir balıktır. Yaşlandıkça bölge kurar ve kendi köşesini sert biçimde savunur. Kendi türüne ve kendisine benzeyen, dipte yaşayan uzun gövdeli balıklara karşı çok saldırgandır: Siyam yosun yiyici, gökkuşağı köpek balığı, kırmızı kuyruklu köpek balığı ve Garra türleri onunla aynı akvaryumda huzur bulmaz.

Bu balığın en bilinen sorunu mukus kazımadır. Yetişkin balık yavaş yüzen, yassı ve yüksek gövdeli balıkların yanına sokulur, vantuzuyla gövdelerine yapışır ve derideki koruyucu mukus tabakasını kazır. Kazınan yerde pul dökülür, yara açılır, mantar ve bakteri girer. Gece uyuyan balıklar daha da savunmasızdır. Discus, melek balığı, japon balığı ve uzun yüzgeçli, yavaş balıklar bu yüzden asla onunla tutulmaz. Akvaryumdaki bir balığın yanlarında yuvarlak, soluk, pulsuz lekeler görüyorsanız ilk şüpheli odur.

Akvaryuma tek alın. Birden fazla tutmak isterseniz en az altı bireylik bir grup ve çok büyük bir akvaryum gerekir; iki üç birey sürekli kavga eder. Komşular üst ve orta katmanda yaşayan, hızlı, sağlam balıklar olsun. Çin yosun yiyiciyi akvaryuma en son ekleyin; önce gelen balıklar yerlerini sahiplenmiş olur.

Tür Bilimsel ad Uyum
Dev danio Devario aequipinnatus Uyumlu: hızlı, üst katmanda, akıntıyı sever
Tinfoil barb Barbonymus schwanenfeldii Uyumlu: iri, hızlı; aynı nehirlerden; çok büyük akvaryum ister
Bala köpek balığı Balantiocheilos melanopterus Uyumlu: hızlı, orta katmanda; o da çok büyür
Rosy barb Pethia conchonius Uyumlu: hareketli, sağlam
Palyaço botia Chromobotia macracanthus Dikkatli: tabanı paylaşırlar; yeterli saklanma yeri yoksa kavga çıkar
Siyam yosun yiyici Crossocheilus oblongus Uyumsuz: benzer gövde, sürekli kovalanır
Kırmızı kuyruklu köpek balığı Epalzeorhynchos bicolor Uyumsuz: iki bölge balığı aynı tabanda kavga eder
Discus Symphysodon spp. Uyumsuz: yassı gövdesi kazınır, yara açılır
Melek balığı Pterophyllum scalare Uyumsuz: yavaş, yassı; mukusu kazınır
Japon balığı Carassius auratus Uyumsuz: yavaş, tombul; soğuk su ister, mukusu kazınır
Beta Betta splendens Uyumsuz: yavaş, uzun yüzgeçli

Üretim

Ev akvaryumunda üretilmez; akvaryumda kendiliğinden yumurtlayıp yavru veren bir çift bilinmiyor. Satılan balıkların tamamı Asya’daki çiftliklerde hormon iğnesiyle üretilir. Altın, albino ve mermer formların bu kadar yaygın olması da bu çiftlik üretiminin sonucudur.

Doğada yağmur mevsiminde su basan alanlara göç eder; üremenin bu dönemle bağlantılı olduğu düşünülür. Bu göç ve mevsim düzeni ev akvaryumunda kurulamaz. Cinsiyetleri ayırmak da ancak olgun balıklarda, dişinin kalın gövdesi ve erkeğin burnundaki kabarcıklarla mümkündür.

Hastalıklar ve Korunma

Sağlam bir balıktır; sorunlarının çoğu suyun kalitesinden gelir. Oksijen düştüğünde ve organik kir biriktiğinde ilk etkilenenlerden biridir: renk solar, yüzeye yakın durur, hızlı solur. Bu belirtileri görünce suyu değiştirin ve havalandırmayı artırın.

Çiftlikten taşınıp gelen balıklarda beyaz benek ve iç parazit sık görülür. Yeni balığı iki üç hafta karantinada tutun. Beyaz benek tedavisinde sıcaklığı yavaşça yükseltin ve havalandırmayı güçlendirin; suyun oksijeni azaldıkça bu balık hızla zorlanır.

Bu balık asıl olarak başka balıkların sağlığını tehdit eder. Mukusu kazınan balıkta açılan yaralar mantar ve bakteri enfeksiyonuna kapı açar. Böyle bir durumda tedaviden önce Çin yosun yiyiciyi akvaryumdan çıkarın.

Satın Alma ve Akvaryuma Ekleme

Almadan önce kendinize sorun: 20–25 cm’lik, kavgacı, 15 yıl yaşayabilecek bir balığa 150 cm’lik bir akvaryumda yer verebilir misiniz? Yosun sorununuz varsa ve akvaryumunuz küçükse, ya da discus, melek, japon balığı besliyorsanız bu balığı almayın; aşağıda anlatılan türler daha doğru bir seçimdir.

Alacaksanız gövdesi dolgun, karnı çökmemiş, camda ya da taşta yapışık duran, yüzgeçleri açık bireyi seçin. Gövdesinde beyaz nokta ya da yara olmasın. Renkli formlarda doğal olmayan parlak ya da benekli boyalı bireylerden kaçının. Akvaryuma tek birey ve en son ekleyin; suyu yavaşça alıştırın.

Benzer Türler ve Karıştırılma Riski

En sık karıştırıldığı balık Siyam yosun yiyicidir (Crossocheilus oblongus). Siyam yosun yiyicinin ağzında kısa bıyıklar vardır, solungaç kapağında delik yoktur ve siyah yan bant kuyruk yüzgecinin çatalının ortasına kadar kesintisiz uzanır. Çin yosun yiyicinin bıyığı yoktur, vantuz ağzı belirgindir ve bant kuyruk yüzgecine girmez ya da lekelere bölünür. Yosun yiyici olarak Siyam yosun yiyici çok daha iyidir: yetişkinken de yosun yemeye devam eder, inatçı püskül yosunlarını da kazır ve diğer balıkların mukusuna dokunmaz. Ama o da 15 cm’yi bulur ve akıntılı, geniş bir akvaryum ister.

Küçük akvaryumlar için en iyi yosun yiyici Otocinclus‘tur. 4–5 cm kalır, barışçıldır, sürü hâlinde yaşar ve camdaki, yapraklardaki ince yosunu temizler. Hassastır; olgun, temiz bir akvaryuma ve en az altı bireylik bir gruba ihtiyaç duyar.

Gökkuşağı köpek balığı (Epalzeorhynchos frenatum) ve uçan tilki (Epalzeorhynchos kalopterus) da benzer ince gövdeli, dipte yaşayan balıklardır; ikisinin de bıyığı vardır. Akraba tür Gyrinocheilus pennocki hobiye nadiren gelir; yüzgeçlerinde koyu benekler taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çin yosun yiyici kaç cm olur, kaç litre ister?

Akvaryumcularda 3–5 cm satılır ama akvaryumda 20–25 cm’yi bulur; doğada 28 cm’ye kadar büyür. Yetişkin bir balık için en az 150 cm uzunluk ve 300 litre gerekir.

Çin yosun yiyici diğer balıklara saldırır mı?

Evet, yaşlandıkça öyle olur. Kendine benzeyen dip balıklarını kovalar ve yavaş, yassı gövdeli balıkların üstüne yapışıp derilerindeki mukusu kazır. Discus, melek balığı ve japon balığıyla tutulmamalıdır.

Çin yosun yiyici neden yosun yemiyor?

Büyüdükçe beslenmesi değişir. Gençken iyi bir yosun temizleyicisidir, yetişkinken et ağırlıklı yeme yönelir ve yosunu neredeyse bırakır. Spirulinalı tablet, haşlanmış sebze ve dondurulmuş yemle ayrıca beslenmesi gerekir.

Altın yosun yiyici ayrı bir tür mü?

Hayır. Altın, albino ve mermer formlar aynı türün çiftliklerde üretilen renk formlarıdır. Aynı boyu bulur, aynı davranışı gösterir; renkli form daha uysal değildir.

Çin yosun yiyici ile Siyam yosun yiyici nasıl ayırt edilir?

Siyam yosun yiyicinin bıyıkları vardır ve siyah yan bandı kuyruk yüzgecinin ortasına kadar kesintisiz uzanır. Çin yosun yiyicinin bıyığı yoktur, ağzı vantuz şeklindedir, solungaç kapağının üstünde küçük bir delik vardır ve bandı kuyruk yüzgecine girmez.

Çin yosun yiyici kaç yıl yaşar?

İyi bakılırsa 10–15 yıl, bazen daha uzun yaşar. Yani küçük bir yosun temizleyicisi değil, uzun yıllar akvaryumunuzda kalacak iri bir balık alıyorsunuz.

Kaynakça

  1. Tirant, G. (1883). Note sur quelques espèces de poissons des montagnes de Samrong-Tong (Cambodge). Bulletin de la Société des Études Indo-chinoises de Saigon, 1883, 167–173.
  2. Benjamin, M. (1986). The oral sucker of Gyrinocheilus aymonieri (Teleostei: Cypriniformes). Journal of Zoology, Series B, 1(2), 211–254.
  3. Roberts, T. R. & Kottelat, M. (1993). Revision of the southeast Asian freshwater family Gyrinocheilidae. Ichthyological Exploration of Freshwaters, 4(4), 375–383.
  4. Mekong River Commission. Loaches, hill stream loaches and algae eaters. Mekong fisheries supplement.
  5. IUCN Red List: Gyrinocheilus aymonieri (değerlendirme 2011).
  6. Froese, R. & Pauly, D. (ed.). FishBase: Gyrinocheilus aymonieri. www.fishbase.se.
  7. Seriously Fish: Gyrinocheilus aymonieri. www.seriouslyfish.com.

💬 Yorum Yaz

🐟 akvaryumpedia